Tholen - Onder valse voorwendselen werd hij naar de zaal op de eigen boerderij gelokt. Daar bleek het verlate 'verjaardagsfeestje' met vrienden en familie veel groter dan verwacht. "Toen ik zag hoeveel mensen er in de zaal zaten, begon het me te dagen", vertelt Jan van den Broek van Bioboerderij 't Schop. In plaats van een verjaardagscadeau kreeg hij een lintje opgespeld.
© ’t Schop
Jan mag zich sindsdien Ridder in de Orde van Oranje-Nassau noemen, maar meer nog dan door het lintje zelf werd hij geroerd door het applaus dat hij kreeg van de aanwezigen. "Het gaat mij niet eens zozeer om die officiële erkenning, maar om die onverwacht sterke golf van waardering. Dat raakte me."
Met beide benen op de grond
In de zaal was een groot gezelschap verzameld. "Ik denk dat er wel meer dan vijftig mensen waren uit allerlei delen van mijn netwerk. Dat was echt bijzonder om mee te maken." Inmiddels heeft hij die ervaring alweer een plekje kunnen geven. "Ik ben weer een beetje geland op aarde," zegt Jan met een glimlach.
© ’t Schop
Hoewel de onderscheiding formeel van de koning komt, ligt de betekenis voor Jan niet bij het koningshuis. "Ja, dat de koning het behaagd heeft vind ik allemaal heel mooi," zegt hij nuchter. "Maar dat zoveel mensen die waardering uitspreken en de moeite hebben genomen om hier naartoe te komen, dat vond ik het mooiste."
© ’t Schop
De motivatie achter het lintje is dat Jan een belangrijke rol heeft gespeeld in het op de kaart zetten van biologische landbouw in zijn eigen regio en daarbuiten. Zelf herkent hij dat beeld. "Ja, dat klinkt misschien arrogant, maar als je ouder wordt dan laat je de valse bescheidenheid wat meer varen."
Op de kaart gezet
Hij is al bijna 40 jaar actief als biologische boer. In die periode was hij betrokken bij tal van initiatieven binnen de biologische sector en regionale samenwerking. "Ik heb de biologische landbouw en de gemeente Hilvarenbeek op de kaart gezet, zo werd er gezegd bij de uitreiking van het lintje."
De ontwikkeling van de sector heeft hij dan ook van dichtbij meegemaakt. "In het begin werd biologische landbouw gezien als een niche, als een vreemd fenomeen voor een kleine groep mensen. Maar dat is in de tussentijd veranderd. Met name jongere mensen van rond de 30 kijken er anders naar. Die zien biologische landbouw niet als doel op zich, maar als middel om iets te doen aan klimaat, biodiversiteit en dierenwelzijn."
Die ontwikkeling zie je volgens Jan ook terug op het eigen erf. Zelf koos hij met Bioboerderij 't Schop al vroeg voor directe verkoop en korte ketens. Toch bleek dat niet vanzelf een succesformule. "We gingen ervan uit dat als je biologisch boert en je producten rechtstreeks verkoopt, dan komen de mensen vanzelf. Maar dat viel wel tegen in het begin. Daarbij speelde misschien ook het imago van biologisch mee. Veel mensen associëren biologisch met duur."
Tweede tak van sport
Ondanks dat is de korte keten voor het bedrijf essentieel gebleven. "Het is zo gegroeid in die 40 jaar. En het past bij ons," legt Jan uit. "Wij vinden het gewoon leuk om met mensen te werken."
Die keuze voor directe verkoop betekent ook dat het bedrijf sterk afhankelijk is van eigen afzet en marketing. "Het gaat niet vanzelf," zegt Jan. "Je moet er continu bovenop zitten. Het is echt een tweede tak van sport naast het boeren."
© ’t Schop
De schaal is inmiddels aanzienlijk. "We ontvangen hier zo'n 12.000 bezoekers per jaar. Mensen komen eten, horen het verhaal en lopen mee over de boerderij."
Biologische beleving op het erf
Als voorbeeld noemt hij de Erloom-formule die komend weekend weer van start gaat. Dan komen er sterrenchefs naar 't Schop om te laten zien wat je met biologische producten kunt bereiden. "Dat vind ik heel mooi om te zien, dat mensen uit heel Nederland en zelfs uit het buitenland hierheen komen."
Op 't Schop wordt natuurinclusief gewerkt. Daarnaast wordt er ook gewerkt met agroforestry en natuurbeheer met runderen. "Wij zijn eigenlijk een natuurbedrijf," zegt Jan. "Een graasbedrijf met runderen die natuurgebieden begrazen."
Over agroforestry is hij praktisch. "Wat levert dat op? Een goed gevoel," zegt hij eerst. Daarna nuanceert hij: "En er zijn vergoedingen voor. Onder meer via organisaties als Boeren Natuur. Dat zit echt in de lift."
© ’t Schop
Maar het totale bedrijfsconcept is wel arbeidsintensief. "We betalen in totaal zo'n 6.000 euro per maand aan loonkosten," zegt Jan. "Mijn zoon heeft zo'n twintig mensen rondlopen, vast en flexibel." Toch blijft de kern voor hem breder dan alleen geld. "Wij willen de grens tussen natuur en landbouw laten vervagen, de landbouw echt in de natuur inpassen en andersom."
Niet romantisch, wel hard werken
Hoewel het beeld vaak bestaat dat korte ketens romantisch en kleinschalig zijn, is de praktijk volgens Jan anders. "Het is continu trekken. Marketing heet dat in modern taalgebruik, maar het is vooral een kwestie van voortdurend heel hard werken om alles goed te organiseren."
Ook samenwerking met andere boeren is belangrijk geworden. "We werken samen met negen biologische boeren in de regio," vertelt hij. "Wij verkopen hun groenten, zij verkopen ons vlees, zo ontstaat een regionaal netwerk."
Opvallend is volgens Jan dat steeds meer jonge mensen via een omweg in de landbouw terechtkomen. "Ik zie veel zij-instromers, mensen die eerst iets anders studeerden, maar hier zien: dit past beter bij mij."
Niet alleen op de trekker
De korte keten speelt daarin een grote rol. "We krijgen hier veel mensen over de vloer die het niet zien zitten om alleen in de stal te staan of op de trekker te zitten. Maar als ze zien hoe het er hier aan toegaat, met de winkel en alle mensen op het erf, dan ontdekken ze een heel andere kant van het boerenbedrijf, een kant die sommigen uit de jongere generaties meer aanspreekt. Het is die combinatie die dit werk zo bijzonder maakt."
De biologische markt groeit volgens Jan, vooral bij de jongere consumenten. "Ik zie het ook om me heen: die 30-ers zijn zich veel bewuster van hun voedselkeuze en pakken in de supermarkt ook biologisch mee."
Tegelijkertijd ziet hij dat die groei nu nog vooral in de supermarkt blijft hangen. "Dat is logisch, veel mensen doen daar hun boodschappen en pakken dan ook de biologische producten mee. Maar daar ligt biologisch anoniem in het schap. Het verhaal ontbreekt. En juist dat verhaal maakt het verschil."
© ’t Schop
Jan ziet daarbij ook een risico. "In de supermarkt liggen veel biologische producten uit het buitenland. Als we niet oppassen, raakt de Nederlandse biologische productie ondergesneeuwd. Juist daar moeten we ons beter onderscheiden."
Het blijft daarom een uitdaging om die consument nog meer naar het boerenbedrijf te 'lokken'. "Hoe breng je het verhaal van de boer naar die consument?" vraagt Jan zich hardop af. "In de korte keten kan dat veel beter dan in de supermarkt."
Midden in de samenleving
De toekomst van Bioboerderij 't Schop ligt volgens Jan en zijn zoon Bart, die het bedrijf overneemt, in nog meer verweving met het dorp. "Bart wil er echt een dorpsboerderij van maken. Geen kinderboerderij, maar een boerderij midden in de samenleving. Dat betekent schoolklassen, een winkel, horeca, moestuin en dieren in één geheel."
Terugkijkend op zijn loopbaan komt Jan steeds uit bij hetzelfde punt: betekenis. "Ik heb er lol in, maar die lol heb je alleen als je het gevoel hebt dat je iets nuttigs doet. Alle bioboeren die ik ken doen dit niet om rijk te worden. Die willen iets betekenen voor de wereld, voor hun kleinkinderen."
En misschien is dat uiteindelijk ook waar de onderscheiding over ging. Niet alleen om één boer, maar om een ontwikkeling die 40 jaar geleden klein begon en inmiddels een vaste plek heeft gekregen in de Nederlandse landbouw én het Brabantse landschap.
Voor meer informatie:
Jan van den Broek
Bioboerderij 't Schop
Esbeekseweg 2
5081 ED, Hilvarenbeek
Tel. +31(0)13 5056156
[email protected]
www.hetschop.nl
