Tholen - Terwijl een van de oudste biodynamische bedrijven ter wereld zich opmaakt voor zijn honderdjarig bestaan, moet tegelijk ruim 5,6 miljoen euro aan financiering worden afgelost om de grond onder Loverendale Ter Linde vrij te maken. De campagne raakt daarmee aan bredere vragen in de biologische sector over grondbezit, financiering en bedrijfscontinuïteit.
© BD GrondbeheerTim Moerman
"Als het niet lukt om die financiering rond te krijgen, dan kan dat betekenen dat we afscheid moeten nemen van hectares," zegt Tim Moerman, boer op Loverendale Ter Linde. "Dat is wat hier op het spel staat."
Rente zet financiering onder druk
De aanleiding voor de campagne ligt in de financieringsstructuur die sinds de fusie in 2020 bestaat. Stichting BD Grondbeheer nam toen de gronden over, met als doel die op termijn schuldenvrij te maken. Dat moment viel samen met het naderende eeuwfeest.
"Dat honderdjarig bestaan was eigenlijk al het moment waarop we zeiden: hier moeten we naartoe werken," zegt Severijn Velmans van BD Grondbeheer. "Alleen waren de rentepercentages toen heel anders. Door de stijging van de rente is het nu ook echt urgent geworden."
© BD Grondbeheer
Severijn Velmans
De stichting heeft tot eind 2027 de tijd om de schuldenlast substantieel terug te brengen. Lukt dat niet, dan dreigt verkoop van grond. "En dan weet je niet meer wat de toekomst van die hectares wordt," aldus Severijn. "Dat zou zonde zijn van grond die al honderd jaar biodynamisch wordt beheerd."
Actie raakt indirect ook bedrijfsvoering
Volgens Tim moet de actie niet los worden gezien van de bedrijfsvoering, maar er ook niet mee verward worden. "De actie van Grondbeheer staat in eerste instantie los van de uitbating van Loverendale Ter Linde," zegt hij. "Maar het heeft wel degelijk gevolgen. Als die grond niet vrijgemaakt wordt, dan raakt dat ook hoe wij hier kunnen werken."
Severijn vult aan: "We hebben niet zoveel keuze. Het moet gewoon lukken. Maar we moeten wel realistisch blijven: als er straks een gat overblijft, dan moeten we daar iets mee."
Volgens de organisatie is er bij Loverendale Ter Linde inmiddels 39 hectare vrijgemaakt van in totaal 100 hectare. Er resteert nog ruim 5,6 miljoen euro om de volledige schuld af te lossen.
Grond los van de boer
De kern van de aanpak van BD Grondbeheer zit in het loskoppelen van grond en bedrijfsvoering: grond blijft in eigendom van de stichting en wordt langdurig verpacht, zonder speculatieve waarde. "Wat wij willen, is dat de grond niet financieel belast wordt door de bedrijfsvoering," zegt Severijn. "Zodat die in principe eeuwigdurend beschikbaar blijft voor duurzame landbouw."
© BD Grondbeheer
Tim ziet daarin ook een noodzakelijke verandering voor de sector. "De grond moet een middel zijn om boeren te laten doen wat ze moeten doen," zegt hij. "Niet iets waar ze op moeten interen of wat telkens opnieuw gefinancierd moet worden."
Een belangrijk onderdeel is dat erfpachtcontracten bij overdracht geen economische waarde vertegenwoordigen. "Normaal zit daar een prijs op," legt Tim uit. "Maar wij hebben het zo ingericht dat die waarde op nul valt bij overdracht, anders blijft die grond alsnog een verdienobject."
Continuïteit boven vermogensopbouw
Die constructie is volgens Tim essentieel om bedrijfscontinuïteit mogelijk te maken. "Je wilt voorkomen dat de volgende generatie twintig jaar bezig is om een bedrijf over te nemen," zegt hij. "Als je die last halveert, hou je veel meer ruimte over om het bedrijf echt te ontwikkelen."
Severijn ziet dat als een fundamenteel andere benadering van landbouwgrond. "Wij zijn eigenlijk het slot op de deur," zegt hij. "De garantie dat die grond niet alsnog uit de sector verdwijnt of onbetaalbaar wordt."
Fusie als kantelpunt
De huidige situatie vindt zijn oorsprong in de fusie tussen Loverendale en BD Grondbeheer in 2020. Volgens Tim was die stap noodzakelijk. "Loverendale teerde langzaam in op de nalatenschap van Marie Tak van Poortvliet," zegt hij. "Gaten in de bedrijfsvoering werden in het verleden nog weleens opgelost door verkoop van grond. Dan weet je dat dat model een keer tegen zijn grenzen aanloopt."
© BD Grondbeheer
De fusie moest daar een einde aan maken. "Het was echt een moment van: tot hier en niet verder," aldus Tim. "We moeten dit anders organiseren."
Erfenis van Marie Tak als opdracht
Voor Tim is het belang van de nalatenschap van Marie Tak van Poortvliet niet te overschatten. "Wat zij in 1926 heeft neergezet, is echt bijzonder. Het idee dat een boerderij ook een plek is voor maatschappelijke vernieuwing, dat is hier ontstaan." Juist daarom voelt de huidige situatie voor hem zwaar. "Dan moet je er ook goed voor zorgen."
Tegelijkertijd speelt er een ander vraagstuk: hoe maak je een biodynamisch bedrijf economisch toekomstbestendig? "Het is een constante zoektocht naar passende verdienmodellen," zegt Tim. "Als je dingen anders organiseert, passen de oude rekensommen simpelweg niet meer."
Op Loverendale Ter Linde wordt daarom ingezet op spreiding en toegevoegde waarde. "Wij hebben een vrij divers bedrijf opgebouwd," zegt hij. "Met verschillende takken die elkaar kunnen opvangen. En we verwerken veel zelf op het erf, zodat de meerwaarde hier blijft."
© BD Grondbeheer
Maar dat model is arbeidsintensief en complex. "Je hebt er mensen voor nodig, kennis, organisatie," zegt Tim. "Dat is niet voor iedereen weggelegd."
Verschillen tussen bedrijven
Ook bij BD Grondbeheer zien ze grote verschillen tussen bedrijven. "De ene pachter heeft veel schaal, de ander veel creativiteit," zegt Severijn. "Je moet per plek kijken wat werkt."
Volgens hem is er geen standaardoplossing. "Het is altijd maatwerk," zegt hij. "Maar het vraagt overal inzet en ondernemerschap."
Biologische markt blijft kwetsbaar
De bredere biologische sector biedt volgens Tim nog altijd een weinig stabiele basis. "Als je alleen luistert naar mensen die al overtuigd zijn, lijkt het alsof we de wind mee hebben," zegt hij. "Maar in de handel was het gewoon een taai jaar."
De groeiambities – zoals 15% biologisch – zijn nog ver weg. "We hebben nog een lange weg te gaan," zegt hij. "Het is geen zorgeloos scenario."
Zekerheid als voorwaarde
Wat volgens beide gesprekspartners helpt, is stabiliteit op de lange termijn. "Die zekerheid van grondgebruik is cruciaal," zegt Tim. "Als je elke paar jaar moet kijken of je nog grond hebt, dan kun je geen plannen maken."
© BD Grondbeheer
Severijn omschrijft het als het bieden van 'zekerheid in een onzekere wereld'. "Daarmee geef je ondernemers de ruimte om te experimenteren," zegt hij.
Weinig vertrouwen in overheidssturing
Opvallend is dat beide partijen weinig verwachten van overheidsingrijpen als oplossing. "Natuurlijk is het mooi als de overheid helpt," zegt Severijn. "Maar als we daarop wachten, kunnen we lang wachten."
De focus ligt daarom op wat wél kan. "Het is een beetje de tendens van: wat kan er wel?" zegt hij. "En dat dan ook gewoon doen."
Persoonlijk ongemak, collectief doel
Voor Tim brengt de campagne ook persoonlijke spanning met zich mee. Media-aandacht is niet iets waar hij zich comfortabel bij voelt. "Ik doe dit niet voor mezelf," zegt hij. "Maar omdat we stappen vooruit moeten zetten met elkaar."
Toch accepteert hij die rol, zij het met enige tegenzin. "Dit is zo'n moment waarop het moet," zegt hij. "Dan moet je even met z'n allen de schouders eronder zetten."
Beslissend moment
Het jubileumjaar markeert daarmee niet alleen een viering, maar ook een test voor een ander model van landbouw. "Als dit lukt, dan hebben we een basis voor de komende honderd jaar," zegt Tim. "Dan kun je echt bouwen op vrije grond." Severijn ziet het net zo scherp. "Het is een mooie opgave," zegt hij. "Maar wel een hele opgave."
Of die slaagt, zal de komende periode blijken. Eén ding is volgens Severijn duidelijk: de uitkomst van deze campagne reikt verder dan één bedrijf. "Wat hier gebeurt, is ook een test voor hoe biologische landbouw zich organiseert rond grond en eigendom."
Voor meer informatie:
Severijn Velmans
BD Grondbeheer
Diederichslaan 25
3971 PA Driebergen
Tel: +31(0)343 712080
[email protected]
www.bdgrondbeheer.nl
Tim Moerman
Loverendale Ter Linde
Oranjezonweg 1
4356 EH Oostkapelle
Tel: +31(0)6-11086468
[email protected]
www.loverendaleterlinde.nl
