Wat begon als een klein laboratorium voor onderzoek naar insecten, is in 100 jaar uitgegroeid tot een internationale onderzoeksgroep. De leerstoelgroep Entomologie van Wageningen University & Research (WUR) speelt een belangrijke rol in onder meer biologische plaagbeheersing en malariapreventie. Leerstoelhouders Marcel Dicke en Bregje Wertheim blikken terug op de ontwikkeling van het vakgebied en de groeiende aandacht voor preventie en natuurlijke systemen.
© WUR | Hans Smid
Overal aanwezig
Met naar schatting 6 miljoen soorten zijn insecten de meest soortenrijke diergroep op aarde. Volgens Marcel Dicke, tot 2024 leerstoelhouder, is hun rol overal aanwezig: "Insecten hebben enorme invloed op alles wat leeft op aarde. Eigenlijk leven we op een wereld van insecten." Tegelijkertijd kunnen sommige soorten gewassen aantasten, wat de basis vormde voor het vroege onderzoek binnen de groep, die in 1926 begon als het Laboratorium voor Entomologie.
Wageningse aanpak
In de loop van de twintigste eeuw verschoof de focus van vooral soortgerichte bestrijding naar een bredere systeembenadering. Onder Jan de Wilde ontstond de zogenoemde Wageningse aanpak, waarin kennis over insecten, planten en omgeving werd verbonden met toepassingen in de landbouw. Hij stelde daarbij de inzet van chemische middelen ter discussie. Dicke: "De Wilde was een van de eersten die durfde te zeggen dat we chemische middelen niet meer als eerste, maar als laatste redmiddel moesten inzetten."
Die benadering vormde de basis voor de ontwikkeling van biologische plaagbeheersing. In de jaren tachtig kreeg dit een impuls onder leiding van Joop van Lenteren, met onderzoek naar natuurlijke vijanden zoals roofmijten en sluipwespen. Wat begon in kassen, breidde zich uit naar open teelten. Volgens Bregje Wertheim is dit inmiddels een gangbare strategie geworden in de landbouw.
© WUR | Hans Smid
Preventie
Vandaag ligt de nadruk steeds meer op preventie. Dicke: "De vraag is niet alleen meer hoe je plagen zo goed mogelijk tegengaat, maar ook hoe je landbouwsystemen weerbaarder maakt en zo plagen voorkomt." Maatregelen zoals strokenteelt en grotere gewasdiversiteit moeten bijdragen aan een stabieler ecosysteem met meer natuurlijke vijanden van plaaginsecten.
Malariapreventie
Naast landbouw speelt ook malariapreventie een belangrijke rol binnen de groep. Onderzoek naar muggedrag en geurherkenning leidde tot effectievere bestrijdingsstrategieën, vertelt Wertheim. "Dit heeft bijgedragen aan een aanzienlijke vermindering van muggenpopulaties en malaria-infecties in veel regio's."
© WUR | Hans SmidEen malariaval
Technologische ontwikkelingen, zoals DNA-analyse en verbeterde videotechnieken, hebben het onderzoek verder verfijnd. Tegelijkertijd staat de leerstoelgroep voor nieuwe uitdagingen, waaronder het herstel van insectenbiodiversiteit en de opkomst van nieuwe soorten door klimaatverandering en globalisering.
Bron: WUR
