Tholen - Op een biologisch-dynamisch gemengd bedrijf bij Emmen wordt al ruim tien jaar geëxperimenteerd met een opvallend nichegewas: lichtwortel. Wat begon vanuit ideële overtuiging, ontwikkelt zich langzaam tot een product waarvoor ook een markt moet worden gevonden. "De teelt is uitdagend, maar de afzet misschien nog wel meer," zegt Wouter Kamphuis van 't Leeuweriksveld.
"We hebben hier een gemengd biologisch-dynamisch bedrijf van zes hectare, waarvan ongeveer twee hectare groenten," vertelt Wouter. "Daarnaast hebben we een kleine veestapel met vleeskoeien. De afzet loopt vooral via groenteabonnementen en onze boerderijwinkel."
Die lokale afzet is voor hem nog altijd het uitgangspunt. "Mijn ideaal is dat mensen uit de directe omgeving eten wat wij hier telen. Dat is het mooiste. Maar je ziet ook dat nieuwe producten tijd nodig hebben om bekend te worden."
Van idealisme naar praktijk
De keuze voor biologisch-dynamische landbouw is voor Wouter nauw verbonden met een bredere visie op landbouw en samenleving. "Wij zijn sterk gemotiveerd door idealen over hoe een gezonde samenleving eruit zou moeten zien," zegt hij. "Daar hoort voor mij ook bij dat grond geen handelswaar zou moeten zijn."
Hij koppelt dat aan de economische realiteit van boeren. "Het is moeilijk om een biologisch-dynamisch bedrijf economisch overeind te houden. Als je minder financiële druk hebt, ontstaat er ruimte om echt goed te boeren."
Die idealen vormen ook de achtergrond van zijn interesse in lichtwortel. "Ik ben ermee begonnen in 2015, mede op basis van aanwijzingen uit de biologisch-dynamische hoek," legt Wouter uit. "De grondlegger van de biologisch-dynamische landbouw, Rudolf Steiner, stelde dat consumptie van de lichtwortel voor Europeanen steeds belangrijker zal worden, om in de huidige tijd een gezond denkvermogen te kunnen behouden en verder ontwikkelen."
Lastige teelt, beperkte schaal
In de praktijk blijkt lichtwortel echter teelttechnisch gezien geen eenvoudig gewas. "De wortels kunnen meer dan een meter lang worden en zijn onderin het dikst," zegt Wouter. "Als je ze heel wilt oogsten, moet je dus diep graven en dat maakt het arbeidsintensief."
© 't Leeuweriksveld
Om het werk enigszins beheersbaar te houden, past hij zijn teeltsysteem aan. "Wij werken met opgehoogde ruggen, vergelijkbaar met aspergeteelt. Daardoor hoef je minder diep de grond in. Maar nog steeds blijft het een hele klus."
Daarnaast is het een tweejarige teelt. "Het eerste jaar krijg je kleine wortels, die plant je opnieuw en pas in het tweede jaar kun je oogsten. Dat maakt het kapitaalintensief en verklaart ook waarom het product relatief duur is."
De schaal is voorlopig bescheiden. "Vorig jaar had ik drie ruggen van vijftig meter, dus zo'n 150 meter teelt. Dat leverde ongeveer 250 tot 300 kilo op."
Mechanisatie als mogelijke doorbraak
Een belangrijk knelpunt is de oogst. "Dat is veruit het meest arbeidsintensieve onderdeel," zegt Wouter. "Daarom kijken we ook naar mechanisatie."
Hij werkt samen met een specialist die contacten heeft in Japan, waar lichtwortel al langer wordt geteeld. "Daar hebben ze machines ontwikkeld die de grond tot een meter diep losmaken en de wortels naar boven brengen."
© 't Leeuweriksveld
De eerste ervaringen in Europa zijn nog wisselend. "Er is al een machine geïmporteerd en getest, maar er was nog behoorlijk wat breuk. Het lijkt sterk afhankelijk van de grondsoort."
Voor zijn eigen bedrijf ziet hij wel potentie. "Wij hebben vrij losse zandgrond, dus ik heb er hoop op dat het hier beter werkt. Dat gaan we dit najaar zien."
Afzet: onbekend maakt onbemind
Naast de teelt vormt de marktontwikkeling een minstens zo grote uitdaging. "Het is nog een vrij onbekend product," zegt Wouter. "Dus een groot deel van wat we doen, is uitleggen wat het is en waar je het voor gebruikt."
Zijn klanten komen nu vooral uit de bestaande kring rond het bedrijf. "Mensen die hier al komen, die kennen het inmiddels wel. Maar daarbuiten is het grotendeels nieuw."
© 't Leeuweriksveld
Om de afzet te verbreden, is hij recent gestart met verzending per post. "Ik merkte dat ik meer had geoogst dan ik lokaal kwijt kon. Dan moet je iets." Die stap lijkt effect te hebben. "We hebben nu zo'n twintig kilo via de post verkocht. Het komt op gang, maar het is nog klein."
Toch ziet hij het niet als einddoel. "Idealiter groeit de lokale vraag zo dat opsturen niet meer nodig is. Maar voorlopig helpt het om het product onder de aandacht te brengen."
Gezondheid als drijfveer voor vraag
De interesse van consumenten lijkt sterk samen te hangen met de gezondheidsperceptie rond het product. "Ik denk dat dat voor veel mensen een belangrijke reden is om het te kopen," zegt Wouter. Zelf gebruikt hij het ook. "Ik eet dagelijks een klein stukje rauw. Ik heb het gevoel dat het me goed doet."
De productie is de afgelopen jaren gegroeid, maar Wouter kiest bewust voor een geleidelijke ontwikkeling. "Ik ben elk jaar iets meer gaan telen. Van ongeveer 80 kilo naar 250 à 300 kilo nu."
Die groei brengt ook nieuwe uitdagingen met zich mee. "Als je meer produceert, moet je ook meer afzetten. Dat vraagt aandacht." Voor de komende jaren blijft hij voorzichtig. "Ik doe het dit jaar wat rustiger aan. Maar ik wil het wel beter aanpakken."
Kansen voor andere telers
Volgens Wouter is er zeker ruimte voor uitbreiding van de teelt in Nederland. "Ik denk dat het een gewas is dat zich verder kan verspreiden," zegt hij. "Maar dat hangt wel samen met de economische omstandigheden in de landbouw."
Hij wijst op de druk op inkomens en kosten. "Als de kosten hoog blijven en consumenten minder te besteden hebben, wordt het lastiger om dit soort producten op te schalen." Toch blijft hij overtuigd van de potentie. "Als mechanisatie verder komt en de bekendheid groeit, kan het zeker groter worden. Maar het zal stap voor stap gaan."
Voorlopig blijft lichtwortel bij 't Leeuweriksveld vooral een combinatie van pionieren, overtuiging en marktontwikkeling. "Het is echt een kwestie van de lange adem," vat Wouter samen. "Zowel in de teelt als in de afzet. Maar ik heb er vertrouwen in: als we op bescheiden wijze blijven groeien, komen we er wel."
Voor meer informatie:
Wouter Kamphuis
't Leeuweriksveld
Zandzoom 72
7814 VJ Emmen
Tel: +31(0)591-381445
[email protected]
www.leeuweriksveld.nl
