De verkoop van gewasbeschermingsmiddelen in Nederland is in 2024 met 8 procent gestegen tot 8,1 miljoen kilo. Vooral het gebruik van fungiciden nam sterk toe (+42%), mede door het extreem natte jaar. Dat blijkt uit cijfers van het Compendium voor de Leefomgeving, gedeeld door milieubeschermingsorganisatie Natuur & Milieu.
© Dusan Kostic | Dreamstime
De organisatie waarschuwt dat dergelijke pieken in gebruik vaker kunnen voorkomen door klimaatverandering. Volgens hen onderstreept dit het belang van robuustere teeltsystemen, waaronder biologische landbouw.
Sterke toename PFAS
Tegelijkertijd uit Natuur & Milieu zorgen over de sterke toename van PFAS-houdende gewasbeschermingsmiddelen. Deze stoffen kunnen afbreken tot trifluorazijnzuur (TFA), dat schadelijk kan zijn voor de menselijke voortplanting en moeilijk uit water te verwijderen is. De afzet van deze middelen steeg in 2024 met 150 procent.
"Wat we nu zien, is dat juist deze zorgelijke PFAS-stoffen in korte tijd veel vaker worden verkocht. TFA-vormende bestrijdingsmiddelen breken nauwelijks af en komen makkelijk in het grondwater terecht. Dat is een direct risico voor onze drinkwatervoorziening," zegt programmaleider Berthe Brouwer van Natuur & Milieu.
Gebrekkig inzicht in daadwerkelijk gebruik
Volgens de milieubeschermingsorganisatie ontbreekt het aan inzicht in het daadwerkelijke gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. De verkochte hoeveelheden liggen aanzienlijk hoger dan het geregistreerde gebruik. In 2024 was dat verschil ongeveer 50 procent.
Volgens Natuur & Milieu komt dit doordat verkoopcijfers verplicht worden gerapporteerd, terwijl gebruiksgegevens gebaseerd zijn op zelfregistratie en enquêtes. Die geven geen volledig beeld en bieden geen inzicht per regio of sector.
De organisatie pleit daarom voor een centrale, digitale registratie van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Alleen met betere data kan effectief beleid worden ontwikkeld en kunnen verschillen tussen teeltsystemen inzichtelijk worden gemaakt.
Naleving en meetproblemen
Daarnaast blijkt uit controles van de NVWA dat regels rond het gebruik van middelen regelmatig worden overtreden. In 2024 ging het bij 31 procent van de inspecties mis. Langs oppervlaktewater liep dit op tot 38 procent.
Ook zijn sommige schadelijke stoffen moeilijk meetbaar, omdat de detectiegrens van meetmethoden boven de milieunorm ligt. Daardoor blijft onduidelijk hoe groot de impact op het milieu precies is.
Discussie over toekomst teelt
Hoewel Europese herbeoordelingen van PFAS-stoffen lopen, kunnen deze middelen voorlopig nog worden gebruikt. Natuur & Milieu benadrukt dat telers ondersteund moeten worden bij de omschakeling naar alternatieven.
De organisatie wijst daarbij op voorbeelden waarbij met minder gewasbeschermingsmiddelen wordt gewerkt, zonder opbrengstverlies. Volgens hen laat dit zien dat andere teeltwijzen, zoals biologisch, een rol kunnen spelen in het verminderen van afhankelijkheid van chemische middelen.
Bron: Natuur & Milieu
