Tholen - De groei van de korte keten in Nederland loopt steeds vaker vast in de praktijk. Dat zegt Franca van Nunen, projectmanager bij Van Eigen Erf en daarnaast plattelandscoach vanuit haar eigen bedrijf Green Passion. Ze merkt dat de belangstelling voor korte-keteninitiatieven groeit, maar vaak botst met praktische belemmeringen. De animo bij zowel consumenten als boeren is groot, maar de uitvoering blijft vaak haken in regels, onzekerheid en organisatorische complexiteit.
© Van Eigen Erf
"Je ziet dat consumenten steeds meer begrijpen wat 'korte keten' inhoudt en er bewust voor kiezen om naar de boerderijwinkel te gaan of lokaal te kopen," zegt Franca. "Aan de andere kant maken regelgeving, vergunningstrajecten en intensieve tijdsinvesteringen het voor boeren steeds ingewikkelder om daar ook daadwerkelijk in te investeren."
Van zorg naar voedselketen
Franca komt niet uit de landbouw, maar uit de gezondheidszorg. Die achtergrond bepaalt tot vandaag hoe zij naar voedsel en landbouw kijkt. "Ik wilde mensen gezonder, gelukkiger en beter maken, maar in de zorg ging het vooral over ziekte en beheersing, niet over gezondheid. Toen ben ik gaan zien dat voeding eigenlijk een veel grotere sleutel is dan vaak wordt gedacht."
Die overtuiging leidde tot een ingrijpende carrièreswitch. "Ik ben op een gegeven moment gewoon een horecazaak begonnen in Den Haag, terwijl ik zelf in Breda woonde. Ik dacht: als je iets wil veranderen in voedselgewoontes, moet je bij het bord beginnen."
Een horecazaak als onverwachte leerschool
Wat begon als een experiment, groeide uit tot een knooppunt van ondernemers, ideeën en adviesvragen. "Er kwamen allemaal ondernemers werken in die zaak. Zoals zzp'ers en foodprofessionals die nieuwsgierig waren naar hoe ik werkte met lokaal inkopen, inspelen op specifieke dieetwensen en verspilling tegengaan," zegt Franca. "Voor ik het wist zat ik eigenlijk al te coachen, terwijl ik dat helemaal niet zo had gepland."
Die ontwikkeling zette haar op een ander spoor. "Ik merkte: ik ben niet iemand die op één plek een bedrijf wil draaien. Ik wil juist onderweg zijn, met mensen werken, kijken wat er ergens nodig is en hoe ik kan helpen."
Van bord naar boer en erf
Daarna verschoof haar werk steeds verder richting de landbouw. "Boeren begonnen mij te vragen: ik wil iets nieuws starten, maar hoe doe ik dat eigenlijk? Dat ging minder over techniek en meer over: hoe geef ik een idee vorm en hoe maak ik van een idee een commercieel concept?"
"Daar zit echt het verschil," zegt Franca. "Ik weet niets van koeien melken of aardbeienteelt, en dat hoeft ook niet. Ik kijk naar het ondernemerschap eromheen: wat wil je, en hoe maak je dat haalbaar?"
© Van Eigen Erf
Die rol werd steeds explicieter. "In feite doe ik aan spiegeling en projectmanagement van verbredingsactiviteiten en multifunctionele landbouw. Ik help mensen hun idee te valideren en van de keukentafel naar bredere uitvoering te brengen."
Het verdienmodel als sleutel
Als plattelandscoach werkt Franca inmiddels in meerdere provincies, onder meer in de provincie Utrecht, waar de agrarische ondernemers anoniem en onafhankelijk worden begeleid. "Het gaat niet om wat je precies produceert, maar om wat je ermee wil bereiken."
Daarbij ligt de focus nadrukkelijk op ondernemerschap. "Het gaat mij niet om hoe je je melk produceert of je aardappelen teelt. Het gaat mij om: hoe kun je je bedrijf en verdienmodel versterken? Hoe kun je beter in de markt komen en zo een toekomstperspectief creëren?"
Van biologisch naar breder perspectief
Vanuit die praktijk raakte Franca enkele jaren geleden betrokken bij Van Eigen Erf, een stichting die al 25 jaar bestaat en oorspronkelijk gericht was op biologische boeren. "De stichting is ooit opgericht om biologische boeren te helpen met korte keten en verbreding," zegt ze. "Maar we zagen dat die groep inmiddels vaak al verder is. Die hebben hun klanten al, hun modellen staan al."
Daarom werd de koers verbreed. "We hebben gezegd: we bieden educatie en verbinding aan voor boeren, tuinders en voedselproducenten. Het moet niet alleen voor biologische boeren zijn. Gangbare boeren hebben precies dezelfde vragen als het gaat om verdienmodel, verkoop en een eigen verhaal kunnen vertellen."
Die verschuiving is ook praktisch ingegeven. "Het zou toch vreemd zijn als ik als plattelandscoach bij gangbare boeren kom en via Van Eigen Erf alleen biologische boeren zou bedienen met het aanbod van de stichting. Dat past simpelweg niet meer en daar waren zowel het bestuur als Maria van Boxtel, mijn samenwerkingspartner binnen Van Eigen Erf, het gelukkig ook mee eens."
Korte keten zonder keuringsstempel
De discussie over biologisch versus gangbaar is in het scholingsaanbod van Van Eigen Erf minder leidend dan vaak wordt gedacht. "We vragen in onze online community niet eens of iemand biologisch is of niet. Voor de kern van de vraagstukken maakt dat weinig uit."
Ze ziet vooral een gedeelde uitdaging. "Of je nu biologisch bent of gangbaar: als je wilt extensiveren, omschakelen of een bedrijf wilt doorgeven aan de volgende generatie, je hebt een verdienmodel nodig dat klopt. Anders lukt die stap niet."
Regeldruk en oplopende kosten
Tegelijkertijd ziet ze dat de praktijk vaak wringt. "Boeren lopen tegen zoveel regels en vergunningstrajecten aan dat het bijna een eigen vakgebied wordt naast hun bedrijf," zegt Franca.
Ze illustreert dat met voorbeelden uit de praktijk. "Ik snap boeren die maanden moeten wachten op een vergunning om iets op hun erf te bouwen. Dat is niet hun core business, maar ze moeten er wel doorheen."
© Van Eigen Erf
De gevolgen zijn concreet. "Soms zie je dat een ontwikkelwens ineens vijf keer zo duur wordt door regelgeving. Dat kan een ondernemer niet dragen."
Geen garantie op succes
De korte keten wordt vaak gezien als een romantisch ideaalbeeld, maar volgens Franca draait het juist om zakelijk inzicht en ondernemerschap. "De korte keten is geen garantie voor succes. Je weet niet of consumenten blijven kopen, net zoals je niet weet wat een fabriek volgend jaar betaalt." Voor ondernemers betekent dat investeren zonder zekerheid, terwijl het beleid van banken en de regelgeving van overheidsinstanties daar volgens haar niet altijd goed op aansluiten.
Ze ziet ook dat groei niet altijd positief uitpakt. "Sommige boeren groeien zó hard dat ze eigenlijk vastlopen in hun eigen succes. Dan moeten ze ineens personeel aannemen of groots opschalen in een automatiseringsproces, terwijl dat helemaal niet bij hen past."
Wanneer werkt de korte keten écht?
Het verschil tussen een goed idee en een toekomstbestendig bedrijf zit volgens Franca vooral in hoe de onderneming aansluit op je persoonlijkheid. "Als een ondernemer echt energie krijgt van de variatie in het werk en het contact met klanten, dan kan het werken. Maar als het voelt als een last, dan houdt het niet lang stand."
Daarbij speelt regionale context ook een rol. "Soms haak je aan op bestaande initiatieven in de regio; dat helpt enorm. Maar als zo'n initiatief wegvalt, voel je dat direct in de hele keten."
Marketing vertaald naar de praktijk
Binnen Van Eigen Erf wordt gewerkt met het concept 'Marketing met de seizoenen'. "Marketing moet geen abstracte aanpak zijn. Het moet aansluiten bij hoe boeren werken en met de seizoenen meebewegen. Lente is zaaien, dus werven van klanten; zomer is oogsten, wat staat voor verkopen; herfst is voorraden aanleggen, dus loyale klantrelaties opbouwen; en winter is verwennen en waarderen van je ambassadeurs en mensen die belangrijk voor je zijn."
Die vertaalslag maakt het volgens haar concreet. "Als je het zo uitlegt, zien boeren ineens dat marketing niet iets extra's is, maar een onderdeel van hun bedrijfscyclus."
© Van Eigen Erf
Ook communicatie speelt daarin een belangrijke rol, zegt Franca: "Veel boeren vertellen hun verhaal niet, omdat ze denken dat het normaal is wat ze doen. Maar voor consumenten ís dat vaak helemaal niet normaal; het is juist heel bijzonder."
Zichtbaarheid en trots als terugkerend thema
Een terugkerend thema in de trainingen van Van Eigen Erf is zichtbaarheid en trots. "Boeren zijn vaak bescheiden. Alles wat bijzonder is, vinden ze zelf normaal. Maar dat is het niet." Daar zit volgens haar een belangrijke stap. "Je hoeft niet arrogant te worden, maar wel trots te durven zijn op wat je maakt. Anders begrijpt de consument niet wat de waarde is."
Voor de komende jaren ziet Franca vooral één duidelijke behoefte: eenvoud en verbinding. "De korte keten moet makkelijker worden voor consumenten. Niet iedereen wil langs zes boerderijwinkels fietsen om eten bij elkaar te zoeken." Daarin ziet ze een sleutelrol voor tussenpartijen die ook wel Bondgenoten worden genoemd door Van Eigen Erf. "Partijen die vraag en aanbod verbinden zijn essentieel. Niet als concurrent van de boer, maar als verlengstuk."
Van conflict naar samenwerking
Franca legt de nadruk daarom steeds meer op samenwerking met bondgenoten in de keten. "Boeren, platforms en logistieke partijen hebben allemaal hetzelfde doel: de korte keten laten werken. Het is geen concurrentiestrijd, het is een gedeeld systeem."
De kern van het werk blijft volgens Franca eenvoudig. "Wat we proberen te doen, is inzicht geven. Als mensen begrijpen waarom ze iets doen, dan komt er beweging." En dat gebeurt volgens haar vaak sneller dan verwacht. "Op dag één denken mensen: mijn hoofd zit vol. En na een paar bijeenkomsten zeggen ze: ik heb weer zin en inspiratie om aan de slag te gaan."
"De korte keten gaat voor mij niet over modellen of labels," zegt Franca. "Het gaat over mensen die hun plek en keuzes opnieuw proberen te vinden in het voedselsysteem. Zowel consumenten als producenten. Als we met elkaar voedsel weer gaan herwaarderen, dan komt de korte keten pas écht in beweging."
Voor meer informatie:
Franca van Nunen - projectleider
Stichting Van Eigen Erf
P/a/ Fluitenbergseweg 94
7931 TC, Fluitenberg
Tel: +31(0)6 10035907
[email protected]
vaneigenerf.nl
