Tholen - Wat krijg je als een biologisch gemengd bedrijf met focus op bodemgezondheid de handen ineenslaat met een ambachtelijke, sociale bakkerij om de hoek? In de Achterhoek leidde dat tot een structurele samenwerking waarin lokaal graan, ambachtelijk desembrood en sociale impact samenkomen in 'De Velhorster'.
© Landgoed Velhorst
De akkers van Landgoed Velhorst en de ovens van Bakkerij Driekant liggen op nog geen tien kilometer van elkaar. Die geografische nabijheid vormt de basis van een samenwerking die nu al ruim zes jaar duurt. Ze vonden elkaar in 2019 rond de eerste graanoogst; sinds 2020 is sprake van een structurele samenwerking.
Zo lokaal mogelijk
Voor Winny van Buuren van Landgoed Velhorst was het van meet af aan helder: de granen moesten zo lokaal mogelijk worden afgezet. "We wilden onze producten in een zo kort mogelijke keten afzetten, rechtstreeks aan consumenten, bakkers en restaurants. Driekant zit op nog geen tien kilometer afstand. Als je de keten kort wilt houden, is het mooi als daar lokaal brood van wordt gebakken."
"Bij de eerste testen en bakproeven was de kwaliteit verrassend goed. Dit is niet altijd vanzelfsprekend met Nederlands geteeld gewas," zegt Marijn Smit van Driekant. Vanaf 2020 werd de samenwerking uitgebreid. Inmiddels gaan verschillende soorten bloem, meel en havermout van Velhorst door het assortiment van Driekant.
© Bakkerij Driekant
Het brood 'De Velhorster', gemaakt van het tarwemeel en de haver van Landgoed Velhorst, springt qua naam in het oog, maar de samenwerking is breder dan één product. Marijn: "Toen Winny zich meldde met hun graan, dachten wij: als we dit doen, dan willen we dit serieus oppakken en doorvoeren in het gehele assortiment. We willen meer dan alleen één broodje met een mooi verhaal; we willen een duurzame samenwerking waarin je de lokale economie en elkaars bestaanszekerheid ondersteunt."
Bodem als fundament
De kern van Velhorst ligt in de bodem. Het landgoed – eigendom van Natuurmonumenten en sinds eind 2018 verpacht aan Winny – beslaat circa 125 hectare. Ongeveer 50 hectare is grasland, de rest bouwland. Van dat bouwland bestaat 80 à 90 procent uit granen, waarvan het grootste deel naar bakkers gaat.
© Landgoed Velhorst
Bodemgezondheid krijgt concreet vorm in de bedrijfsvoering. De bodem ligt jaarrond bedekt: met zomergraan, wintergraan, groenbemesters of winterkoolzaad. Er wordt licht bewerkt met een ecoploeg tot circa acht centimeter diepte, waarna het gewas tot aan de oogst met rust wordt gelaten. Er vindt geen enkele vorm van onkruidbestrijding plaats, ook niet mechanisch, om het bodemleven niet te verstoren. Daardoor groeien tussen de granen allerlei soorten akkerbloemen.
Gemengd kringloopbedrijf
Velhorst is bovendien een gemengd bedrijf met Brandrode runderen. Stro uit de graanteelt komt in de potstal terecht en de vaste mest voedt vervolgens weer de akkers. "We voeren niets aan en we voeren niets af," vat Winny de kringloop samen.
© Landgoed Velhorst
Die gezonde bodem is volgens haar geen abstract begrip, maar een voorwaarde voor kwaliteit. "We zorgen eerst voor een gezonde bodem, zodat we kwalitatief goede granen telen waar ambachtelijke bakkers mooie desembroden van maken."
Ambacht als sociale motor
Bij Driekant begint het verhaal eveneens bij de basis. De bakkerij werd in 1996 opgericht en werkt sinds de start volledig biologisch. Driekant positioneert zich daarnaast nadrukkelijk als sociale onderneming. Mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt krijgen er leerwerkplekken in bakkerij, winkel en horeca.
Het ambacht fungeert daarbij als motor. "Wij zorgen voor ons product en nemen de mensen daarin mee, in plaats van dat de mensen ons product zijn," zegt Marijn. Het commerciële karakter – brood moet verkocht worden – zorgt volgens hem voor trots en betekenisvol werk.
© Bakkerij Driekant
Dat sociale aspect was voor Velhorst een belangrijke reden om juist met Driekant samen te werken. "Het is belangrijk dat je niemand uitsluit," aldus Winny. "Door iedereen te betrekken wordt het verhaal groter." Medewerkers van Driekant bezochten het landgoed om te zien hoe het graan groeit. Andersom organiseert Velhorst wandelingen voor klanten van de bakkerij om de verbinding tussen akker en brood zichtbaar te maken.
Meer dan biologisch alleen
Beide ondernemers benadrukken dat 'biologisch' niet het eindpunt is. Certificering biedt duidelijkheid en controle, maar zegt niet alles over vitaliteit. Marijn: "Biologisch is een goed begin. Een gezonde, vitale bodem samen met het bakkersambacht resulteert in een voedzaam product."
Winny ziet daarnaast een grote opgave in bewustwording. "Mensen weten vaak niet hoe voedsel geproduceerd wordt en wat de effecten zijn van een bepaalde manier van landbouw op omgeving en gezondheid." Ze pleit ervoor om gezond, lokaal voedsel nadrukkelijker in te zetten als preventie.
Vraag groeit, maar niche blijft klein
Economisch gezien draait de samenwerking goed. Bij Velhorst stijgt de vraag naar bakwaardige granen sneller dan het kan leveren. Ook Driekant merkt dat de vraag groot is, maar volgens Marijn blijft het aandeel biologisch in de totale markt relatief beperkt. "Wij leveren steeds meer, maar het blijft een kleine niche."
© Bakkerij Driekant
Voor Velhorst ligt een belangrijke uitdaging bij de primaire productie. "Het risico ligt altijd bij de boer," zegt Winny. Extremer weer kan opbrengsten beïnvloeden en daarmee leveringszekerheid. Een gezonde bodem helpt om water beter vast te houden of juist af te voeren, maar volledige zekerheid bestaat niet.
Gezamenlijk doel
Wat de samenwerking voor beiden betekent, gaat verder dan afzet en inkoop. Marijn spreekt over energie krijgen van het bouwen aan een regionaal economisch landschap. Winny noemt het werken aan een gezamenlijk doel motiverend. "Je weet waar je naartoe wilt: een gezonde bodem, gezond voedsel en een gezond verdienmodel. Ieder vanuit zijn eigen ambacht." Of, zoals Marijn het verwoordt: "We zijn op de wereld om weer wat terug te geven, in plaats van alleen maar te komen halen."
Van akker tot oven ontstaat zo een keten waarin ecologie, economie en sociale impact samenkomen. De samenwerking tussen Landgoed Velhorst en Bakkerij Driekant laat zien dat regionale afzet niet alleen een ideologisch ideaal is, maar ook een werkbaar model — mits partijen bereid zijn langdurig in elkaar te investeren.
Voor meer informatie:
Winny van Buuren
Landgoed Velhorst
Velhorst 6
7241 TB Lochem
Tel: +31(0)6-30475578
[email protected]
www.landgoedvelhorst.nl
Marijn Smit
Bakkerij Driekant
Lange Hofstraat 23
7201 HT Zutphen
Tel: +31(0)575-515142
[email protected]
www.driekant.nl
