Zorgen de verkiezingen voor een gamechanger in het landbouw- en voedselsysteem?

De grote vraag is of de komende Tweede Kamer verkiezingen gaan zorgen voor een gamechanger in het landbouw- en voedselsysteem. Transitiecoalitie Voedsel probeert daar door inzet op een aantal strategische thema’s wel aan bij te dragen. Maar de vraag is of de tijd daar al rijp voor is en in het bijzonder of de politiek er al klaar voor is. Het antwoord op de eerste vraag is 'ja' en op de tweede vraag ‘misschien een beetje’. Dat schrijft Willem Lageweg (initiatiefnemer, bestuurslid, kwartiermaker Transitiecoalitie Voedsel) in een blog. 

De tijd is rijp
Ja, de tijd is er meer dan rijp voor. Urgente vraagstukken als klimaat, biodiversiteit, stikstof, het gevecht om ruimte, leefomgeving, leefstijl, ongezonde voedselpatronen en ongelijkheid schreeuwen om samenhangend en stevig beleid van de overheid. Niet omdat wij dit zo graag willen, maar omdat de markt en burgers dit soort vraagstukken niet alleen kunnen oplossen. Waar de markt wordt gedomineerd door eigen belang en korte termijn financieel resultaat, is de overheid er voor het collectieve belang, voor gelijkheid en voor brede welvaart op de lange termijn. Daarmee kom ik op het tweede deel van mijn vraag: is de politiek klaar om de rol van gamechanger te spelen? Daarop is mijn realistische antwoord: misschien een beetje. Ik zal dat illustreren aan de hand van onze ervaringen met een viertal voor de landbouw- en voedseltransitie cruciale thema’s: duurzame landbouw, de eiwittransitie, de rol van voedselaanbieders (ook wel voedselomgeving genoemd) en truepricing.

Reuring
Op elk van deze vier thema’s is er maatschappelijk veel reuring. Er is aandacht voor misstanden, er zijn koplopers die laten zien dat het anders kan en er zijn studies die aantonen dat het echt anders moet en hoe dat dan aangepakt moet worden. Echter, als je naar de politieke partijen kijkt dan zie je nog veel verschil in urgentie en oplossingsrichtingen. Waar sommige partijen zich uitputten in nieuwe voorstellen en maatregelen, zijn er andere partijen die afremmen of vertrouwen op oude dogma’s zoals: de markt en technologie lossen het wel op, de overheid mag onze vrijheid niet inperken en beprijzing van vervuiling en ongezond gedrag gaat niet werken of is te ingewikkeld.

Mensbeeld
Onderliggend aan deze tweedeling is een ander mens- en wereldbeeld en een andere kijk op de rol en plaats van de mens in het brede ecosysteem waarin we leven en waar we van afhankelijk zijn. Dat verschil in waarden laat zich niet met één Tweede Kamerverkiezing overbruggen. Dat brengt mij tot de conclusie dat we onze verwachtingen over de rol van de politiek als gamechanger niet te hoog moeten stellen. Gebeurt er dan helemaal niets in een komende kabinetsperiode? Afhankelijk van de samenstelling van de nieuwe regeringscoalitie zullen er zeker stappen worden gezet. Genoemde maatschappelijke problemen zijn immers te groot en te urgent om ze als kabinet te negeren. Ten aanzien van de speerpuntthema’s waar TcV zich voor inzet verwacht ik het volgende.

True pricing
Het vraagstuk van de groeiende externe effecten die met landbouw en voedsel gepaard gaan wordt politiek steeds nijpender. Denk aan de beperkingen die door de stikstofcrisis worden veroorzaakt; denk aan de stijging van de zorgkosten als gevolg van ongezonde eetpatronen en leefstijlen. De gevolgen voor de economie en de rijksbegroting worden domweg te groot. Daarom verwacht ik dat vooral vanuit het ministerie van Financiën toenemende druk zal komen om het principe van de vervuiler betaalt strikter door te voeren en preventie en duurzaam gedrag meer te gaan belonen. Truepricing, heffingen, fiscale correcties en striktere duurzaamheidseisen aan subsidiestromen zullen voor elk nieuw kabinet onvermijdbaar zijn.

Duurzame landbouw
Transitiecoalitie Voedsel maakt zich sterk voor een landbouwmodel dat bijdraagt aan duurzaamheid en gezondheid. In de nationale politiek is er op dit terrein veel strijd. Ook is er vanuit boerenkring veel weerstand tegen verandering. Tegelijkertijd worden er zowel vanuit de sector alsook vanuit veel adviesorganen voorstellen gedaan hoe het anders kan. Zo zijn we als TcV nauw betrokken bij een initiatiefgroep die het kabinet concrete voorstellen doet op het gebied van ruimtegebruik, de inrichting van het landelijk gebied en duurzame en gezonde voedselproductie. Voorts faciliteren we een overleg tussen zes politieke partijen om gezamenlijk te komen tot voorstellen ter versterking van het verdienvermogen van boeren die willen verduurzamen. Belangrijk is natuurlijk ook de discussie over het nieuwe Europese landbouwbeleid. Daarin zitten zeker aanzetten tot verdere verduurzaming maar per saldo ben ik niet al te optimistisch over het politieke draagvlak voor grote veranderingen. Daarom voorzie ik dat de strijd op dit terrein in de komende tijd zal worden verhevigd met een ongewisse uitkomst op de korte termijn. Dat het op de lange termijn anders moet is wel duidelijk. De vraag is echter hoe lang het nog moet duren voordat dit inzicht breed gedragen wordt.

Eiwittransitie en voedselomgeving
Om consumenten mee te nemen in de landbouw- en voedseltransitie maakt TcV zich sterk voor stevige veranderingen in het aanbod van voedsel door supermarkten, horeca en catering. Ook zetten wij ons in voor een groei van de productie maar vooral ook van de consumptie van plantaardige eiwitten. Zo is onze ambitie dat de consumptie van plantaardige eiwitten in Nederland verschuift van 40% van de totale eiwitconsumptie nu naar 60% in 2030. En dat is een hele opgave want het veranderen van consumentengedrag is taaie materie zo weten we allemaal. Kort gezegd: het thema van de eiwittransitie leeft in de nationale politiek nog maar zeer beperkt. Ook het draagvlak voor meer maatregelen om de voedselaanbieders te stimuleren of te dwingen tot een gezonder en duurzamer aanbod is nog pril. De druk hierop neemt echter toe, sinds kort ook vanuit de gezondheids-organisaties en gemeenten en al wat langer vanuit de wetenschap. Er zal echter nog hard gewerkt moeten worden aan bewustwording en beleidsbeïnvloeding om vanuit het nieuwe kabinet tot forse ingrepen te komen.

De overheid als gamechanger?
Mogen we verwachten dat de overheid na de verkiezingen als een gamechanger in het landbouw- en voedselsysteem gaat fungeren? De tijd is er meer dan rijp voor want de urgentie is groot. Er zijn signalen dat de overheid een grotere rol gaat en vooral ook moet gaan spelen. Maar tegelijkertijd zijn de onderliggende waarden en mensbeelden in de samenleving – en daarmee in de politiek – nog zo groot en vaak ook zo gepolariseerd dat we onze verwachtingen niet te hoog mogen stellen. Meer druk vanuit de samenleving en een grotere erkenning voor de wetenschap zijn nodig om de politiek echt in een hogere versnelling te krijgen. Ook zouden bestuurders en overheidsfunctionarissen meer kennis moeten opdoen van het systeem- en transitiedenken dat wetenschappelijk in een forse stroomversnelling zit. Veel hangt natuurlijk af van de verkiezingsuitslag. Hoe die ook zal luiden: de Transitiecoalitie Voedsel zal bij elk nieuw kabinet vanuit een brede systeembenadering blijven strijden voor een omslag in het systeem. We kunnen niet anders. Want dat het zo niet verder kan en dat er wel degelijk nieuwe wegen zijn die perspectief bieden is de grondslag waarop we als coalitie zijn ontstaan.

Bron: Transitiecoalitie Voedsel


Publicatiedatum:



Ook onze nieuwsbrief ontvangen? | Klik hier


Ander nieuws uit deze sector:


Rss Twitter

© BioJournaal.nl 2021

Schrijf je in voor onze dagelijkse nieuwsbrief om al het laatste nieuws direct per e-mail te ontvangen!

Inschrijven Ik ben al ingeschreven