Tholen - De Europese biologische sector heeft zich de afgelopen tien jaar sterk ontwikkeld. Waar biologisch ooit vooral als niche werd gezien, is het volgens Eduardo Cuoco inmiddels een volwaardige speler binnen het voedselsysteem. Hij vierde onlangs zijn tienjarig jubileum als directeur van IFOAM Organics Europe en stond in die rol midden in deze ontwikkeling.
© IFOAM Organics Europe
Hij vat de afgelopen tien jaar samen in één woord: 'volwassenheid'. "Ik denk dat we als sector volwassener zijn geworden," blikt Eduardo terug. "Jarenlang groeiden we bijna vanzelf. Dat ging relatief makkelijk. Nu zijn we een sector die meer over zichzelf nadenkt en bewuster keuzes maakt."
Groei onder invloed van crises
Die ontwikkeling kwam niet zonder uitdagingen. De sector werd volgens Eduardo gevormd door een reeks externe schokken. "De afgelopen tien jaar zijn gekenmerkt door verschillende crises: de coronapandemie, de oorlog in Oekraïne en recent de spanningen rond de Straat van Hormuz."
Die gebeurtenissen dwongen de sector om kritischer naar zichzelf te kijken. "De vraag werd: kunnen we op een gezonde manier opschalen? En hoe gaan we om met een periode waarin groei niet vanzelfsprekend is?"
Toch ziet hij ook een positief effect. "In agronomisch opzicht zijn we veerkrachtiger. We gebruiken minder kunstmest en pesticiden, dus we kunnen beter omgaan met stijgende kosten. Maar op andere vlakken zijn we net zo kwetsbaar als de rest van de sector."
Van regelgeving naar bredere beleidsrol
Onder Eduardo's leiding groeide ook de rol van de organisatie zelf. "Toen ik begon, waren we met vijf mensen en lag de focus vooral op regelgeving. Nu zijn we met ongeveer 35."
Die groei weerspiegelt een bredere verschuiving. "Het gaat niet meer alleen over biologische regelgeving. Het gaat over de bijdrage die biologisch kan leveren aan Europees beleid. We zitten aan alle relevante beleidstafels."
© IFOAM Organics Europe
Biologisch heeft daarmee een structurele plek gekregen in het landbouwbeleid. "We zijn geen kleine niche meer van een paar boeren, maar onderdeel van het landbouwsysteem."
Een belangrijk moment daarin was de Europese Green Deal. "We hebben ervoor gezorgd dat biologisch niet alleen wordt gezien als productiemethode, maar ook als beleidsinstrument."
Meer dan alleen milieu
Als de belangrijkste les uit de afgelopen tien jaar noemt Eduardo dat de sector zich breder moet positioneren. "We moeten biologisch altijd in 360 graden benaderen. Te vaak ligt de nadruk alleen op milieu. Het risico is dat we worden gezien als puur een 'groene' oplossing. Maar we zijn veel meer dan dat." Hij wijst op sociale en economische effecten. "Biologisch scoort goed op generatiewissel. Het trekt meer jongeren en ook meer vrouwelijke ondernemers aan."
Daarnaast versterkt de biologische sector volgens hem het platteland. "We dragen bij aan sterke lokale ketens, waardoor mensen in landelijke gebieden kunnen blijven wonen en werken." Ook economisch ziet hij voordelen. "Er zijn studies die laten zien dat biologische boeren gemiddeld een beter netto-inkomen kunnen hebben dan gangbare boeren."
Groei: samenspel van beleid en markt
De groei van de biosector komt volgens Eduardo voort uit een combinatie van factoren. "Het is een samenspel van 'push en pull'. Politieke steun is essentieel, maar je hebt ook consumenten nodig die biologische producten kopen."
Tijdens periodes van hoge inflatie zag hij hoe dat gedrag veranderde. "Consumenten wilden nog steeds biologisch kopen, maar gingen wel op zoek naar goedkopere opties." Dat vraagt volgens hem om duidelijke communicatie. "We moeten laten zien dat de meerprijs van biologisch ook een maatschappelijke opbrengst heeft."
Publieke inkoop als hefboom
Een belangrijke groeikans ligt volgens Eduardo bij overheden zelf. "Publieke inkoop is het enige deel van de markt dat echt door beleid gestuurd kan worden."
Hij pleit voor concrete doelstellingen. "We willen een minimumpercentage biologische producten in publieke catering, zoals scholen en kantines."
© IFOAM Organics Europe
De impact daarvan kan groot zijn. "We schatten dat een stijging van 10% biologisch in publieke inkoop kan leiden tot substantiële marktgroei, mogelijk in de orde van miljarden euro's op EU-niveau, doordat dit de bredere vraag en ontwikkeling van de toeleveringsketen stimuleert. FAO-ramingen suggereren bovendien dat een verschuiving van 10% in de vraag naar biologisch in de EU ongeveer 44.000 extra banen kan opleveren."
Daarbij gaat het volgens hem niet alleen om productvervanging. "Het gaat om een bredere transformatie: minder voedselverspilling, meer seizoensproducten en betere voedingsbalans."
Niet langer een niche
Buiten de sector wordt biologisch nog vaak als een niche gezien, maar dat beeld is volgens Eduardo achterhaald. "We zijn uit de niche. En we moeten dat ook zo voelen."
Met meer dan 10% van het landbouwareaal in Europa is biologisch volgens hem een serieuze factor. "We zijn klaar om verder op te schalen, zolang we onze principes behouden."
Tegelijkertijd ziet hij verschillen tussen landen. "In landen zoals Nederland is er nog veel groeipotentieel. In Italië is de productie sterk, maar kan de binnenlandse consumptie nog groeien."
Geen 'one-size-fits-all'
Op het gebied van landbouwpraktijken pleit Eduardo voor nuance. "Er bestaat geen 'one-size-fits-all'-oplossing." Hij noemt het debat rond niet-kerende grondbewerking als voorbeeld. "Dat wordt vaak gezien als dé oplossing, maar in de praktijk zie je dat het in de conventionele teelt soms gepaard gaat met intensiever gebruik van gewasbeschermingsmiddelen." Volgens hem vraagt landbouw om maatwerk. "Landbouw is locatie-specifiek. Zelfs binnen een klein land als Nederland kunnen omstandigheden sterk verschillen."
Dat vraagt ook om flexibiliteit in beleid. "We hebben geharmoniseerde regels nodig, maar met ruimte om die lokaal toe te passen."
Innovatie als drijvende kracht
Innovatie blijft volgens hem een belangrijke pijler binnen de biosector. "Biologisch is van nature innovatief. Boeren hebben bewust gekozen voor minder hulpmiddelen, dus moesten ze nieuwe oplossingen bedenken."
Binnen zijn organisatie lopen meerdere innovatieve projecten. "We werken aan alles, van zaden tot drones en digitale technologie." Daarbij vindt hij het wel belangrijk dat die innovaties ook breder toepasbaar zijn. "Oplossingen die we voor biologisch ontwikkelen, kunnen vaak ook in de rest van de landbouw worden toegepast."
Toekomst: relevant blijven
Voor de komende jaren ziet Eduardo duidelijke uitdagingen. "We moeten relevant blijven, vooral voor nieuwe generaties."
Daarnaast waarschuwt hij voor greenwashing. "Er zijn partijen die zich groener voordoen dan ze zijn. Dat moeten we duidelijk blijven benoemen. We mogen niet overspoeld worden door bedrijven met grote marketingbudgetten die pretenderen groen te zijn, terwijl de écht groene bio-sector ondergesneeuwd raakt."
© IFOAM Organics Europe
De sector moet daarom leren om zijn verhaal beter te vertellen, vindt hij. "We moeten blijven uitleggen waarom biologisch de juiste keuze is."
Regionale ontwikkeling en bioregio's
Een belangrijk concept voor de toekomst is volgens Eduardo dat van bioregio's. "Dat zijn regio's waar biologisch de motor is voor bredere economische ontwikkeling."
Die aanpak versterkt lokale systemen. "Het brengt boeren dichter bij andere sectoren en maakt plattelandsgebieden veerkrachtiger."
Leiderschap en motivatie
Terugkijkend erkent hij dat er fouten zijn gemaakt. "Maar daar hebben we als team van geleerd." Hij benadrukt dat zijn werk staat of valt met samenwerking. "Het succes van een organisatie is nooit een individueel succes, maar het resultaat van teamwork." Voor hem draait leiderschap om samenwerking. "Leiderschap betekent een omgeving creëren waarin mensen zich veilig voelen om samen te werken en ideeën te delen."
Zijn persoonlijke motivatie is duidelijk. "Het is mijn missie. Biologische landbouw is voor mij een manier om bij te dragen aan verandering."
"We hebben in de biologische sector bewust gekozen voor een moeilijker pad dan de gangbare landbouw, door te telen zonder hulpmiddelen als kunstmest en chemische gewasbeschermingsmiddelen", zegt hij tot slot. "Dat vraagt om een innovatieve aanpak. En het dient een groter doel: een gezonde planeet en een gezonde samenleving. Daar doen we het voor."
Voor meer informatie:
Eduardo Cuoco
IFOAM Organics Europe
Rue Marie Thérèse 11
1000 Brussel, België
Tel: +32(0)2-2801223
[email protected]
www.organicseurope.bio
