Tholen - Biologische boerderij Plukhof in het Belgische Heist-op-den-Berg werkt al jaren volgens het CSA-model (Community Supported Agriculture). Dat systeem biedt stabiliteit en direct contact met de klant, maar staat volgens medeoprichter Els Vloebergh onder druk. "De toeloop is dit jaar moeizaam. Ik denk dat het te maken heeft met de turbulentie in de wereld."
© Biologische boerderij Plukhof
Plukhof startte in 2012 als zelfpluktuin voor kleinfruit en groeide later uit tot een gemengd bedrijf met groenten en fruit. Inmiddels draait het bedrijf zijn veertiende seizoen fruit en negende seizoen groenten. Het CSA-model geeft vooraf inkomenszekerheid, maar maakt de instroom van nieuwe leden cruciaal voor groei.
Klanten betalen vooraf
"Wij zijn een korteketenbedrijf en onze klanten betalen op voorhand aan het begin van het seizoen," legt Els uit. "In ruil daarvoor kunnen ze het hele jaar door zelf hun groenten komen oogsten. De boer heeft zijn oogst eigenlijk al verkocht en kan zich volledig focussen op de teelt."
Die werkwijze zorgt volgens haar voor rust en efficiëntie. "Je hoeft je niet meer bezig te houden met de verkoop. En doordat mensen zelf oogsten wat ze willen, gaat er minder verloren. Vaak wordt er gewerkt met groentepakketten, maar daar zit geregeld iets in dat je niet lust. Hier oogsten mensen enkel wat ze zelf gebruiken."
© Biologische boerderij Plukhof
Els omschrijft het systeem als een soort openluchtwinkel. "Je kan het zien als een heel grote winkel in de open lucht waar onze klanten komen halen wat ze op dat moment nodig hebben. Ik zie het ook niet als helpen op het veld; ze komen gewoon hun eigen groenten oogsten."
Directe feedback en betrokkenheid
Een belangrijke reden om voor CSA te kiezen, is de directe relatie met de consument. "We hebben rechtstreeks contact met de eindconsument en krijgen meteen feedback. We houden van die verbinding." Die betrokkenheid gaat verder dan alleen verkoop. "Je merkt direct wat er leeft bij je klanten. Dat maakt het werk ook heel waardevol."
Tegelijk vraagt het model ook commitment van klanten. "Het is een stevig engagement, want mensen schrijven zich in voor een heel jaar. Het is delen in de weelde, maar ook in de schaarste. Al hebben we eigenlijk nooit echte schaarste gehad."
Risicospreiding door combinatie fruit en groenten
Plukhof begon oorspronkelijk uitsluitend met kleinfruit, maar schakelde deels over naar groenten. Dat had een duidelijke economische reden. "Na vijf jaar hadden we veel vorstschade in het fruit," vertelt Els. "Dan moet je een jaar wachten tot er opnieuw bessen zijn. Dat risico is groot. Groenten zijn stabieler en zorgen voor meer spreiding."
© Biologische boerderij Plukhof
De komst van groenten betekende ook de instap van Jelle Van de Weyngaert, haar partner. "Jelle heeft meer connectie met groenten. Hij is echt de boer en de machineman, terwijl ik mij meer bezighoud met communicatie, klanten en organisatie."
De combinatie van teelten en het CSA-model zorgt volgens haar voor een beter evenwicht. "We voelen nu een mooi evenwicht tussen groenten en fruit. En doordat klanten op voorhand betalen, hebben wij meer zekerheid."
Keuze voor mechanische onkruidbestrijding
Op het gebied van teelttechniek zet Plukhof onder meer in op mechanische onkruidbestrijding. Aanleiding voor het interview was een recente demonstratie van een wiedeg op het bedrijf. "Dat is een machine met heel veel tanden die werken op de jonge kiemplantjes van onkruid," legt Els uit. "Die tanden zijn verbonden aan veren en 'dansen' als het ware rond de planten. Zo blijven de gewassen staan en worden de kiempjes losgetrokken."
De techniek wordt vooral in het vroege stadium toegepast. "Het werkt enkel bij jonge planten. Zodra ze groter zijn, kan je er niet meer overheen rijden met de wiedeg." Volgens Els past deze methode binnen de bredere visie van het bedrijf. "Het is een vrij rustige bewerking. Als het te agressief wordt, strookt dat niet met onze visie. Het welzijn van de plant staat voorop."
© Biologische boerderij Plukhof
Daarnaast levert het ook praktische voordelen op. "Het bespaart veel werk in het voorjaar, wanneer alles nog klein is en je anders veel handmatig moet wieden."
Focus op bodem en smaak
Naast mechanisatie ligt de nadruk op bodembeheer. "We werken met vaste rijpaden, houden de bodem luchtig en gebruiken compost. Oogstresten gaan terug naar het land. We voeden de bodem goed."
Die aanpak vertaalt zich volgens Els in de kwaliteit van de producten. "Vooral bij aardbeien, wortelen en tomaten proef je echt het verschil. Zeker tegenover klassieke teelt."
Plukhof kiest daarbij bewust voor zaadvaste rassen. "Wij werken met zaadvaste zaden, omdat we vinden dat die nog smakelijker zijn dan hybriden."
Sociale rol van de boerderij
Naast productie vervult Plukhof ook een sociale functie. Het bedrijf biedt stageplaatsen en werkt als zorgboerderij. "Wij vinden het fijn om onze kennis door te geven aan mensen die willen leren boeren," zegt Els. "Daarnaast bieden we groene zorg voor mensen die het moeilijk hebben of hun weg zoeken."
De kleinschaligheid speelt daarin een rol. "Hier hebben ze één-op-één contact en een sociale omgeving. Ze kunnen zich ontplooien of gewoon een zinvolle dagbesteding hebben."
Groei met onzekerheden
Voor de komende jaren liggen er uitbreidingsplannen, maar die gaan gepaard met onzekerheden. "We hebben een klein stuk grond bijgenomen waar we dit jaar voor het eerst op telen. Maar de rest is nog een blanco blad."
De instroom van nieuwe CSA-leden blijft daarbij een aandachtspunt. "We zijn gegroeid met CSA, maar dit jaar is de toeloop moeizaam. Hoe dat verder evolueert, moeten we nog zien."
© Biologische boerderij Plukhof
Ook het teeltplan blijft deels in ontwikkeling, met input van leden. "De eindbeslissing ligt bij ons, maar er is bijvoorbeeld vraag naar appels en peren. Dat is iets wat we nog bekijken."
Samenwerken met de natuur
Ondanks de uitdagingen blijft de kern van het bedrijf onveranderd. Voor Els draait het om de manier van leven. "Boer zijn is een aparte levenswijze. Je kiest daar bewust voor," zegt ze. "Het gaat om samenwerken met de natuur, zorgen voor de aarde en voor de mensen."
Daarmee raakt ze ook de kern van het CSA-model. "Het is mooi om dat samen te doen met een gemeenschap. Dat geeft betekenis aan wat we hier elke dag doen." In een sector waar prijsdruk en schaalvergroting vaak domineren, laat Plukhof zien dat een alternatief model mogelijk is, al vraagt het blijvende betrokkenheid van zowel boer als consument.
Voor meer informatie:
Els Vloebergh
Biologische boerderij Plukhof
Heerweg 50W
2222 Heist-op-den-Berg, België
Tel: +32(0)495-885338
[email protected]
www.plukhof.be
