Tholen – Werken aan een gezondere bodem is voor veel biologische boeren vanzelfsprekend. De vraag is alleen: hoe maak je die investering ook economisch inzichtelijk? Binnen het Europese project InBestSoil wordt precies die vraag onderzocht. Niet alleen met metingen in de grond, maar ook met een businessmodel-toolkit die ondernemers helpt hun keuzes inzichtelijk te maken.
© WUR
Op Ekoboerderij de Lingehof in Randwijk draait bodemgezondheid al jaren mee in de dagelijkse praktijk. "Voor ons is de bodem de basis van alles," zegt Linda Calciolari. "Als die niet op orde is, kun je de rest wel vergeten."
De Lingehof is een biologisch-dynamisch akkerbouwbedrijf waar gewerkt wordt met ruime vruchtwisseling, groenbemesters en organische mest. Veel van de maatregelen die binnen InBestSoil worden onderzocht, zijn hier al ingeburgerd. Toch zag Linda meerwaarde in deelname aan het project. "Je doet veel op gevoel en ervaring. Dit project helpt om dat ook te onderbouwen met cijfers. Bovendien kunnen we dankzij dit project op EU-niveau laten zien wat de impact is van langdurige biologisch-dynamische regeneratieve landbouw."
Meten wat je al doet
Binnen InBestSoil worden op verschillende praktijkbedrijven bodemmetingen uitgevoerd, onder meer gericht op koolstofvastlegging en bodemkwaliteit. Het doel is niet alleen om effecten zichtbaar te maken, maar ook om inzicht te krijgen in kosten en baten.
"Het is interessant om zwart-op-wit te zien wat bepaalde maatregelen betekenen," aldus Linda. "Niet alleen voor jezelf, maar ook richting afnemers of beleid. Je kunt beter uitleggen waarom je bepaalde keuzes maakt."
© InBestSoil
Volgens haar zit de winst niet altijd in directe opbrengstverhoging. "Soms gaat het om weerbaarheid, om minder risico bij extreem weer. Dat zie je niet altijd meteen terug in kilo's, maar het is wel degelijk waardevol."
Van bodemmaatregel naar businesscase
Om daarbij te helpen, maakt ze gebruik van een businessmodel-toolkit die boeren helpt om bodemmaatregelen te plaatsen binnen hun bredere verdienmodel. De toolkit is ontwikkeld door een interdisciplinair team van zes onderzoekers van Wageningen University & Research en de University of Exeter (VK), waarbij Arno Foppe als derde auteur betrokken was.
Hij licht toe waarom zo'n instrument nodig is. "We weten vaak al best goed welke maatregelen positief zijn voor de bodem," zegt hij. "De vraag is: hoe passen die binnen het verdienmodel van een bedrijf?"
© WUR
Volgens Arno lopen boeren in de praktijk tegen onzekerheid aan. "Een maatregel kan op lange termijn gunstig zijn, maar vraagt nu investeringen in tijd, arbeid of geld." De toolkit zelf levert geen nieuwe cijfers op, benadrukt hij, maar het helpt wel om de beschikbare cijfers te duiden en te plaatsen binnen het bredere bedrijfsmodel.
De toolkit moet ondernemers helpen om systematisch naar hun bedrijfsvoering te kijken. Het is geen financieel rekenmodel, maar een denkkader om economische, ecologische en organisatorische aspecten in samenhang te bekijken. In verschillende stappen worden doelen, maatregelen, kosten, risico's en mogelijke opbrengsten in kaart gebracht. "Het is geen toverformule," benadrukt Arno. "Maar het geeft structuur aan het gesprek over strategie."
Hij ziet het nadrukkelijk als hulpmiddel, niet als blauwdruk. "Elk bedrijf is anders. Het gaat erom dat je bewust nadenkt: waarom doe ik dit, wat kost het, en wat betekent het voor mijn positie op de lange termijn?"
Boeren belonen voor bodemverbetering
Een belangrijk onderdeel van InBestSoil is het verkennen van de economische waardering van ecosysteemdiensten, zoals koolstofvastlegging. Dat is volgens Arno een ingewikkeld, maar belangrijk onderwerp.
"Als we willen dat boeren bijdragen aan klimaat- en bodemdoelen, dan moeten we ook nadenken over hoe dat beloond wordt," zegt hij. "Dan helpt het als je kunt laten zien wat een maatregel daadwerkelijk oplevert."
© InBestSoil
Bianca Caragea, betrokken bij InBestSoil, onderstreept dat het project zowel ecologische als economische logica zoekt. "We willen laten zien dat investeren in bodemgezondheid niet alleen goed is voor het milieu, maar ook onderdeel kan zijn van een toekomstbestendig bedrijfsmodel."
Volgens haar is het belangrijk dat boeren grip houden op hun eigen keuzes. "Het gaat er niet om dat iedereen hetzelfde moet doen, maar dat ondernemers inzicht krijgen in hun opties."
Geen theorie, maar praktijk
De vraag of zo'n toolkit niet te theoretisch is voor drukbezette ondernemers, begrijpt Arno. "Boeren hebben het druk, dat klopt. Daarom moet het praktisch blijven. Het moet helpen bij beslissingen die je toch al moet nemen."
Linda herkent dat. "Je gaat niet ineens een compleet nieuw systeem optuigen," zegt ze. "Maar het zet je wel aan het denken. Waarom doen we wat we doen? En kunnen we dat nog slimmer organiseren?"
© InBestSoil
Voor haar zit de kracht vooral in de combinatie van meten en nadenken. "Je krijgt cijfers over je bodem, en tegelijk kijk je naar je bedrijfsstrategie. Dat versterkt elkaar."
Relevantie voor de biologische sector
Voor de biologische sector kan het project volgens de betrokkenen extra interessant zijn. Veel biologische bedrijven nemen al maatregelen die bijdragen aan koolstofopslag en bodemkwaliteit. Door die inspanningen beter te kwantificeren, ontstaat mogelijk ook meer erkenning. "Biologische boeren lopen vaak voorop," zegt Arno. "Maar ook zij moeten hun keuzes economisch kunnen onderbouwen."
Linda ziet dat ook als een logische stap. "We doen dit al jaren vanuit overtuiging. Als je dat ook kunt vertalen naar een stevig verhaal richting markt of overheid, dan sta je sterker."
Blik vooruit
InBestSoil loopt nog door en de toolkit wordt verder getest en aangescherpt. Uiteindelijk moet daardoor een breed toepasbaar instrument ontstaan dat boeren ondersteunt bij strategische keuzes rond bodem en bedrijfsvoering. Voor Linda blijft de kern helder: "Een gezonde bodem is geen luxe, maar noodzaak. De vraag is alleen hoe je dat zo organiseert dat het ook bedrijfseconomisch klopt."
Met InBestSoil wordt geprobeerd die twee werelden dichter bij elkaar te brengen. Niet door boeren te vertellen wat ze moeten doen, maar door hen handvatten te geven om hun eigen koers te bepalen – met de bodem als fundament én met oog voor het verdienmodel.
Voor meer informatie:
Bianca Caragea
InBestSoil
Circunvalación ao Campus Universitario
36310 Vigo, Pontevedra, Spanje
[email protected]
inbestsoil.eu
Arno Foppe
Wageningen University & Research
Droevendaalsesteeg 4
6708 PB Wageningen
Tel: +31(0)317-480100
[email protected]
www.wur.nl
Linda Calciolari
Ekoboerderij de Lingehof
Hemmensestraat 17
6668 LB, Randwijk
Tel: +31(0)488-421326
[email protected]
ekoboerderijdelingehof.nl
