In Noord-Nederland is van 2019 tot 2024 uitgebreid geëxperimenteerd met natuurinclusieve landbouw, onder de Regio Deal Natuurinclusieve Landbouw. Provincies, het Rijk, natuurorganisaties, kennisinstellingen en boeren werkten samen aan projecten die landbouw en natuur beter met elkaar verbinden.
© Regio Deal Noord-Nederland
Praktijkproef lisdoddeteelt Veenweidegebied Hegewarren
De projecten richtten zich op natuur- en milieuvriendelijke teelt, zoals veldbonen, vlas en boekweit, en op het terugdringen van bestrijdingsmiddelen en kunstmest. Ook werd gezocht naar nieuwe samenwerkingsverbanden tussen boeren, overheden en natuurorganisaties, en werden innovatieve businessmodellen onderzocht.
Voorbeeld voor vergelijkbare gebieden
Op Schiermonnikoog zetten zeven boeren in op een natuurvriendelijke bedrijfsvoering om de stikstofbelasting op het Nationaal Park te verlagen. Zo is het aantal koeien verminderd, ligt de focus sterker op bodemkwaliteit en weidevogelbeheer, en wordt duurzame energie opgewekt. Om inkomstenverlies te compenseren, werd de eigen eilander kaas 'Van Schier' op de markt gebracht. Voor dit alles was veel ondersteuning nodig, onder meer van de provincie, het Rijk en het Louis Bolk Instituut. Volgens de betrokkenen is het project bedoeld als voorbeeld voor vergelijkbare gebieden.
De eerste resultaten uit Noord-Nederland laten zien dat vooral de teelt van vlas en boekweit succesvol is. Extensiever beheer lijkt sommige loopkeverpopulaties te herstellen, al blijft veel onzeker over de ecologische effecten. Ook ontstaan nieuwe initiatieven, zoals de coöperatie Agricycling, waarin boeren en overheden kringlopen verbeteren, en Project Rijkdom, waarin private investeerders natuurinclusieve landbouw ondersteunen. Tegelijkertijd zijn sluitende businessmodellen schaars en is de betrokkenheid van marktpartijen beperkt. "Regionale, meedenkende voormannen of -vrouwen en onafhankelijke coaching blijken cruciaal voor het verkrijgen en behoud van vertrouwen," meldt het rapport.
Samenwerking is de sleutel
Onderzoek van de Radboud Universiteit laat zien dat samenwerking de sleutel is. Hans de Kroon, hoogleraar plantenecologie: "Lokaal verloopt de samenwerking tussen verschillende partijen, zoals boeren, natuurinstanties, gemeentes en waterschappen, veel soepeler. Mensen kennen elkaar en voelen zich verbonden met de historie van een bepaald leefgebied." Volgens hem begint succes vaak klein: "Begin met iets kleins en laat anderen komen kijken." Ook erkenning van de boeren en hun expertise is essentieel. "De herstelmaatregelen vinden immers plaats op hun grond en zij zijn verantwoordelijk voor het onderhoud."
© Regio Deal Noord-Nederland
Kleiweide biodiversiteitsmonitor Gouden Land
Praktische voorbeelden uit andere regio's, zoals de Ooijpolder-Groesbeek, Alblasserwaard en Bollenstreek, laten zien dat natuurherstel en landbouw elkaar kunnen versterken. Het aanleggen van hagen en bloemstroken stimuleert insectenpopulaties, bestuivers en plaagbestrijders, wat ook de gewassen van boeren ten goede komt.
Provincies zetten financiering van projecten door
Voor blijvende successen is voortgezette ondersteuning nodig. Het aanvankelijke Nationaal Programma Landelijk Gebied, dat financiering bood, is door het Rijk stopgezet. Provincies zetten sommige projecten echter door en de uitgebreide pot voor agrarisch natuurbeheer kan financiering bieden.
Ook elders in Nederland lopen vergelijkbare projecten. De conclusie van de deelnemende organisaties is: natuurinclusieve landbouw is mogelijk, maar sluitende businessmodellen en goede samenwerking zijn vaak een uitdaging. Blijvende steun van overheid en andere partijen blijft nodig.
Meer informatie over problemen en oplossingsrichtingen bij natuurinclusieve landbouw is beschikbaar in het rapport van de Regio Deal Noord-Nederland.
Bronnen: Radboud Universiteit en Nature Today
