Een recent onderzoek van de Universiteit van Jyväskylä brengt de impact van supermarkten op biodiversiteit in kaart. De resultaten zijn gedeeld door ABN AMRO. Volgens de onderzoekers vormt biodiversiteitsverlies "een minstens zo grote economische en maatschappelijke uitdaging" als CO₂-uitstoot.
© Viorel Dudau | Dreamstime
De Finse wetenschappers ontwikkelden een methode waarmee bedrijven kunnen berekenen in hoeverre hun activiteiten bijdragen aan een verhoogd uitstervingsrisico van plant- en diersoorten en aantasting van leefgebieden. Daarmee wordt biodiversiteit niet alleen een ecologisch thema, maar ook een economische factor. Verlies aan biodiversiteit vergroot immers het risico op verstoringen in de voedselketen, prijsvolatiliteit en leveringsonzekerheid.
Rekenmodel op basis van retaildata
Het model is ontwikkeld op basis van aankoop- en verkoopdata van de Finse supermarktketen S Group, die met circa 14 miljard euro omzet bijna de helft van de Finse foodretailmarkt in handen heeft. Volgens de onderzoekers is hiermee "wereldwijd voor het eerst de druk op de biodiversiteit van een grote supermarktorganisatie berekend".
Centraal staat de open BIOVALENT-database, waarin productgroepen worden gekoppeld aan factoren die biodiversiteit beïnvloeden. Zo kunnen consumptiedata – bijvoorbeeld van vlees, zuivel, koffie of chocolade – worden vertaald naar effecten op ecosystemen en soorten. Het model identificeert ook zogeheten hotspots in de keten waar de negatieve impact het grootst is.
De impact is vooral indirect
Uit het onderzoek blijkt dat 97 procent van de biodiversiteitsdruk van de onderzochte supermarkt indirect is en vrijwel volledig buiten Finland plaatsvindt. De schade hangt samen met voedselproductie, waaronder het gebruik van veevoer en meststoffen, vaak in biodiverse tropische regio's.
Ongeveer 76 procent van de gemeten druk komt voort uit de verkoop van voedsel en dranken, met name vlees, zuivel, koffie, chocolade en palmolie. Brandstoffen zijn met 8 procent de op één na grootste veroorzaker.
De onderzoekers extrapoleerden hun bevindingen naar supermarkten wereldwijd met vergelijkbare assortimenten. Die gezamenlijke druk komt statistisch overeen met een verhoogd uitstervingsrisico voor circa 150 soorten, op basis van schattingen van het IPBES. De methode is vergelijkbaar met hoe CO₂-uitstoot wordt vertaald naar een geschatte wereldwijde temperatuurstijging.
Relevantie voor Europese regelgeving
De uitkomsten zijn relevant in het licht van Europese wetgeving zoals de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) en de Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD). Deze verplichten grote bedrijven om transparant te rapporteren over hun impact op milieu en biodiversiteit en om risico's in de keten actief aan te pakken. Ook de Europese ontbossingsverordening (EUDR) raakt direct aan supermarktassortimenten zoals soja, cacao, koffie en rundvlees.
Voor Nederlandse supermarkten sluit het onderzoek volgens ABN AMRO aan bij de eiwittransitie richting 2030, waarbij wordt gestreefd naar 60 procent plantaardige eiwitten in het verkochte assortiment. Omdat vlees en zuivel relatief zwaar drukken op biodiversiteit, kan een verschuiving naar meer plantaardige eiwitten een groot positief effect hebben.
Het onderzoek onderstreept dat biodiversiteitsherstel alleen mogelijk is via ketensamenwerking. Initiatieven als Stichting Beter voor Natuur & Boer, die inzet op samenwerking tussen supermarkten en primaire producenten, sluiten daarbij aan.
Volgens de onderzoekers is biodiversiteit daarmee geen ondergeschikt duurzaamheidsthema, maar een voorwaarde voor voedselzekerheid, prijsstabiliteit en continuïteit van de sector. Het meetbaar maken van biodiversiteitsimpact ontwikkelt zich tot een strategisch stuurinstrument naast kosten en marge.
Bron: ABN AMRO
