Wageningen University & Research (WUR) heeft een kernset van kritische prestatie-indicatoren (KPI's) ontwikkeld om Nederlandse boeren, overheden en ketenpartijen beter te laten sturen op klimaat, biodiversiteit, water, bodem, schaarse bronnen en dierenwelzijn. Het doel is een gezamenlijke basis voor meetbare duurzaamheidsprestaties, waardoor meer ruimte komt voor vakmanschap van de boer en minder administratieve versnippering.
© Dejan Ljamić | Dreamstime
Volgens WUR loopt de landbouw al tientallen jaren achter op doelen als stikstofreductie, klimaat, waterkwaliteit en biodiversiteit. Beleid is vaak ingericht op afzonderlijke maatregelen, terwijl op bedrijfsniveau onduidelijk is wat precies moet worden bereikt. "Door te sturen op prestaties in plaats van maatregelen krijgen boeren meer handelingsruimte, terwijl overheden en marktpartijen beter kunnen beoordelen of doelen daadwerkelijk worden gehaald," zegt hoofdauteur dr.ir. JW (Joan) Reijs.
Eén duurzaamheidstaal voor boer, overheid en keten
De KPI-kernset is ontwikkeld in een meerjarig project, samen met onder andere Boerenverstand en het Louis Bolk Instituut, in opdracht van het ministerie van LNV. Het bouwt voort op bestaande praktijkinitiatieven en is tot nu toe uitgewerkt voor melkveehouderij en akkerbouw. De set is geen eindproduct, maar een voorstel voor verdere ontwikkeling met het oog op een gemeenschappelijke duurzaamheidstaal die publiek en privaat kan worden gebruikt.
De kernset omvat dertien samenhangende indicatoren, waaronder ammoniakemissie, stikstof- en fosfaatoverschotten, broeikasgasemissies, gewasbescherming, organische stof in de bodem, gewasdiversiteit, natuur en landschap en dierenwelzijn. Sommige KPI's, bijvoorbeeld rond energie, circulariteit, waterkwantiteit en dierenwelzijn, bevinden zich nog in een ontwikkelfase.
Een belangrijk uitgangspunt is dat niet één KPI één beleidsdoel afdekt. Integendeel, door de set integraal te beoordelen, wordt zichtbaar hoe prestaties op het ene terrein doorwerken op het andere. Voor melkveehouders kunnen veel KPI's al worden berekend met bestaande systemen, zoals de KringloopWijzer. Akkerbouwers hebben nog verdere automatisering nodig.
Drie functies in de praktijk
Uit pilots blijkt dat de KPI-kernset drie functies kan vervullen: als managementinstrument voor boeren, als verantwoordingsinstrument voor overheden en bedrijven en als sturingsinstrument. In de zuivelsector en bij provincies worden al premies gekoppeld aan KPI-scores, terwijl ook banken en terreinbeheerders KPI's gebruiken via rentekortingen of pachtvoorwaarden.
Het Rijk werkt aan bedrijfsgerichte doelsturing op stikstof, klimaat en water. Reijs benadrukt dat KPI's alleen effectief kunnen zijn als ze juridisch geborgd en nauwkeurig genoeg zijn vastgesteld. "Volledige uniformiteit tussen alle toepassingen is in de praktijk niet haalbaar en ook niet nodig, maar vergaande harmonisatie, met name in de data- en rekenlaag van KPI-berekeningen, is noodzakelijk om administratieve lasten te beperken en vergelijkbaarheid te waarborgen," zegt zij.
Vervolgstappen
De onderzoekers benadrukken dat doorontwikkeling en verdere validatie nodig blijven om te laten zien dat betere KPI-scores daadwerkelijk leiden tot realisatie van duurzaamheidsdoelen. Ook uitbreiding naar andere landbouwsectoren is gewenst. Met deze kernset is volgens WUR een stevig fundament gelegd om prestaties eenduidiger te meten en meer te sturen op wát boeren bereiken, in plaats van hóe ze dat doen.
Bron: WUR
