Melkveehouders in Limburg zetten zich in voor biodiversiteit, maar krijgen daar niet altijd de waardering of ruimte voor. Dat blijkt uit drie jaar meten bij 58 bedrijven in de provincie via de Limburgse Biodiversiteitsmonitor Melkvee, een initiatief van Natuurinclusieve Landbouw Limburg.
© Natuurinclusieve Landbouw Limburg
De monitor beoordeelt bedrijven jaarlijks op dertien kritische prestatie-indicatoren (KPI's), zoals weidegang, stikstof- en ammoniakemissie, eiwit in het rantsoen, natuurbeheer en landschapselementen. Die score bepaalt mede de vergoeding die de deelnemende melkveehouders ontvangen. Tijdens een bijeenkomst op 29 januari werden de resultaten besproken.
'Achter elke KPI zit een puntenscore', legt projectleider Sietse Hartman uit. 'Hoe meer weidegang, hoe meer punten. Hoe lager de stikstofuitstoot, hoe hoger de score. De maximale score is 2.500 punten. In de praktijk blijkt dat niemand overal maximaal scoort. Als je op de ene KPI hoog scoort, lever je soms op een andere wat in. Het is constant balanceren, op zoek naar een optimum.'
Opvallend veel biologische bedrijven
Opvallend is het relatief grote aandeel biologische bedrijven in het project. In 2023 deden vijf biologische melkveehouders mee, in 2025 waren dat er zes, plus één bedrijf in omschakeling. Daarnaast zijn er deelnemers die tijdens het project de overstap naar biologisch maakten of die de omschakeling verkennen. 'In verhouding tot het totale aantal biologische melkveehouders in Limburg is dat best veel', aldus Hartman.
Biologische landbouw is strikt afgebakend in Europese regelgeving: chemische inputs zijn niet toegestaan en de volledige keten wordt gecontroleerd door SKAL. Natuurinclusieve landbouw draait daarentegen om het laten meewerken van natuurlijke processen in de bedrijfsvoering.
Veel boeren doen al meer dan wettelijk verplicht
Een opvallende uitkomst van de monitor: geen enkele deelnemer scoorde 0 punten. 'Zelfs in het eerste jaar, zonder voorkennis van de monitor, zaten veel bedrijven al hoog. Iedereen doet op bepaalde onderdelen al meer dan wettelijk verplicht is', zegt Hartman.
Veel deelnemers zijn al langer bezig met duurzaam bodembeheer en natuurbeheer. Biologische bedrijven behalen vaak scores boven de 2.000 punten; de hoogste score in het project was 2.350. Kleine aanpassingen, zoals het gebruik van grasklaver of kruidenrijk grasland, blijken effectief voor zowel biodiversiteit als kostenbesparing.
'Je ziet dat bedrijven die richting de drempel gaan, gemotiveerd raken om met kleine inspanning de volgende punten te halen', licht Hartman toe. Tegelijkertijd laat de monitor zien hoe complex keuzes zijn: een lager eiwitgehalte in het rantsoen kan gunstig zijn voor stikstofuitstoot en kostprijs, maar nadelig voor broeikasgasemissies of productie. 'Het is steeds zoeken naar de juiste balans.'
Toekomst en maatwerk
De Biodiversiteitsmonitor benadrukt dat veel boeren al intrinsiek gemotiveerd zijn om iets te doen voor biodiversiteit. 'Het past alleen niet altijd netjes in regels en modellen. Juist daar ligt de uitdaging voor de toekomst: hoe belonen en ondersteunen we wat er in de praktijk al gebeurt?'
Dit jaar wordt de laatste ronde gedaan bij de huidige deelnemers, inclusief een bonus voor bedrijven die hoog scoorden of grote stappen maakten. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan een aanvraag voor een veel grotere monitor voor zo'n 350 deelnemers uit de melkvee- en akkerbouwsector.
