Bij het aantreden van het nieuwe kabinet heeft iedereen de mond vol van 'perspectief bieden', maar wat daarmee bedoeld? En wordt aan biologische boeren ook echt een toekomstperspectief geboden? In dit ingezonden opiniestuk probeert Michaël Wilde van The Organic Embassy die vragen te beantwoorden.
© The Organic Embassy
"Begin deze week stond het nieuwe minderheidskabinet op het bordes. De hoop bij het leeuwendeel van de Nederlandse bevolking is dat, na een aantal jaren van stilstand, er eindelijk concrete stappen zullen worden gezet door Jaimi van Essen (de nieuwe minister van landbouw) om de broodnodige voedsel- en landbouwtransitie weer in gang te zetten. Naast ambities, een forse pot geld en gemotiveerde ambtenaren is er vooralsnog ook brede steun vanuit boeren én de maatschappij om nu echt (weer) door te pakken.
Een woord dat daarbij vaak valt, is perspectief. Meestal gaat het dan over het perspectief voor jonge, groene boeren: ondernemers die ruimte en zekerheid nodig hebben om mee te bewegen naar een groener, gezonder en eerlijker voedsel- en landbouwsysteem.
Maar wat bedoelen we eigenlijk met perspectief?
Het woordenboek (ja, ik had ook ChatGPT kunnen vragen) geeft een vrij summiere definitie: vooruitzicht, toekomst: een mooi, een prettig perspectief opende zich voor hem; een teleurstellend perspectief;
© The Organic Embassy
In mijn werk spreek ik regelmatig met biologische boeren en telers over wat perspectief voor hén concreet betekent. Uit die vaak inspirerende gesprekken blijkt dat perspectief meerdere lagen kent, die elkaar kunnen versterken, maar elkaar soms ook in de weg zitten.
Ik onderscheid er vijf: (1) politiek- en overheidsperspectief, (2) marktperspectief, (3) financieringsperspectief, (4) teeltperspectief en, voor mij relatief nieuw, (5) maatschappelijk perspectief.
Hieronder neem ik ze één voor één door.
1. Politiek- en overheidsperspectief
Hier gaat het om positieve, langjarige duidelijkheid vanuit politiek en overheid. Boeren moeten weten waar ze aan toe zijn. Ik durf de stelling aan dat er voor de biologische landbouw op dit moment politiek perspectief is.
Op Europees niveau staan de ambities van de Farm to Fork-strategie (25% biologisch) nog overeind. In Nederland is er het Actieplan Groei Biologische Consumptie en Productie, formuleren steeds meer provincies ambitieuze doelen en sluit een groeiend aantal gemeenten zich aan bij het Bioregio Netwerk Nederland, dat formeel wordt gelanceerd tijdens de aankomende BioBeurs in april.
2. Marktperspectief
Naast politiek perspectief is marktperspectief misschien wel de meest logische vorm. Simpel gezegd: zonder markt geen perspectief. Als er onvoldoende afzet is voor biologische producten, kunnen deze ondernemers niet bestaan.
Het is daarom cruciaal dat overheden, ketenpartners én consumenten actief — en actiever — kiezen voor biologisch, bijvoorbeeld via gericht inkoopbeleid. Die beweging is ingezet, maar het tempo ligt nog te laag om boeren echt zekerheid te bieden.
3. Financieringsperspectief
Zelfs met politiek en marktperspectief blijft ondernemen lastig zonder eerlijk en langjarig financieringsperspectief. Het gaat hierbij om zowel grote als kleine leningen die nodig zijn voor omschakeling (exploitatie) en voor extensivering. Wanneer landeigenaren en banken uitsluitend sturen op financieel rendement, loopt de landbouwtransitie onnodige vertraging op. In feite proberen we een nieuwe economie te financieren vanuit een verouderde werkelijkheid. Dat wringt — en dat kost boeren perspectief.
4. Teeltperspectief
Omdat biologische boeren geen chemisch-synthetische gewasbeschermingsmiddelen en kunstmest gebruiken, is het niet overal en altijd mogelijk om dezelfde volumes en kwaliteiten te produceren als in de gangbare landbouw.
Sommige teelten zijn extra uitdagend, zoals zachtfruit (aardbeien, frambozen, kersen). Deze worden weliswaar biologisch geteeld, maar de overstap voor gangbare telers is complex en risicovol. Dat vraagt om realisme, kennisontwikkeling én gerichte ondersteuning.
5. Maatschappelijk perspectief
De agrarische sector is sterk vergrijsd. In Nederland, en in Europa, is slechts één op de tien boeren jonger dan veertig jaar. Als we voedselzekerheid serieus nemen, moeten we jongeren veel actiever verleiden om boer(in) te worden.
Zelfs als politiek, markt, financiering en teelt op orde zijn, is dat niet genoeg. Wie kiest voor het boerenleven, kiest ook voor het platteland. Maar als daar geen basisscholen, buurtwinkels, busverbindingen, huisartsen of cafés meer zijn, wordt die keuze een stuk minder aantrekkelijk.
© The Organic Embassy
Tel daarbij op dat boeren zich vaak onvoldoende gewaardeerd voelen, terwijl zij niet alleen voedsel produceren, maar ook zorgen voor natuur, bodem en grondwater, dan wordt duidelijk wat er op het spel staat. Zonder maatschappelijk perspectief verliezen we onze voedselproducenten en worden we steeds afhankelijker van internationale, primair financieel gedreven partijen.
Tot slot
We dragen hier allemaal verantwoordelijkheid voor. Door bewust te stemmen (politiek perspectief), vaker biologische producten te kopen (marktperspectief), initiatieven als Aardpeer, BD Grondbeheer of Land van Ons te omarmen (financieringsperspectief) én door jonge boeren en hun gezinnen actief te ondersteunen en te waarderen.
Perspectief is geen abstract begrip. Het is iets waar we samen, stap voor stap, voor kunnen zorgen."
Over Michaël Wilde
Michaël Wilde is oprichter van The Organic Embassy, een adviesorgaan voor de bio-sector, en heeft een achtergrond in de voedingssector. Hij werkte twaalf jaar bij Eosta, en werkte vijf jaar als directeur van Bionext, de ketenorganisatie voor biologische landbouw en voeding in Nederland.
Voor meer informatie:
Michaël Wilde
The Organic Embassy
Irispark 92
2651PT, Berkel en Rodenrijs
Tel: +31(0)6-20535063
[email protected]
www.organicembassy.nl
