Tholen - De Nederlandse supermarkt presenteert zich graag als bondgenoot van de duurzame consument. Groene logo's, klimaatbeloftes en campagnes over gezond eten moeten het vertrouwen wekken dat het de goede kant op gaat. Maar volgens Maarten Bouten, oud-oprichter van het initiatief Rechtstreex en adviseur in duurzame voedselketens, is dat vooral schijn. Achter de schermen ontbreekt de wil om consumenten écht te laten zien waar hun eten vandaan komt.
© Maarten Bouten
"Er is geen enkele interesse om herkomst werkelijk transparant te maken," stelt hij. De informatie over de oorsprong van producten is wettelijk gewoon beschikbaar, maar op het schap blijft het vaak een mistig verhaal. Maarten: "Ik kwam het in de supermarkt al regelmatig tegen: Nederlandse vlaggetjes op schapkaartjes bij Spaanse producten. Operationeel onvermogen bij productwisselingen, dacht ik dan. En geen enkele interesse om herkomst werkelijk transparant te maken. Maar toen ik zelfs bij Ekoplaza schapkaartjes van het merk PUUR NL met producten uit Italië en Spanje zag, begon ik me toch te ergeren. De klantenservice kon me melden dat PUUR NL een merknaam was en dat dat niet betekende dat de producten ook werkelijk uit Nederland kwamen. Serieus? En nu ik ook bij Crisp biologische paprika's uit Tilburg, direct van de teler, met Spanje als herkomst tegenkom, wordt het wel erg bont."
Wettelijk is de herkomst van producten bekend, maar op het schap is die informatie vaak onvolledig, verouderd of nauwelijks zichtbaar. "De informatie ís er," stelt Maarten, "maar de urgentie om die correct en begrijpelijk te tonen ontbreekt."
© Maarten BoutenPUUR NL Spinazie uit Italië
Transparantie zou consumenten in staat stellen andere afwegingen te maken, stelt Maarten. "Het koopgedrag van de consument is het meest bepalend voor de verduurzaming van de keten. Maar als we als consument weinig weten over de herkomst van ons eten en weinig begrijpen van seizoenen, gezondheid en het effect van voedselproductie op onze wereld, dan is het onwaarschijnlijk dat we dat mee laten wegen en zelf ons gedrag veranderen."
© Maarten BoutenPUUR NL snacktomaten uit Spanje
Hij denkt niet dat onverschilligheid de oorzaak is. "Consumenten zijn wél geïnteresseerd, anders zou herkomst überhaupt geen rol spelen. Alleen in de haast van het boodschappen doen is het geen doorslaggevende factor."
Volgens Maarten Bouten ligt de oplossing daarom in meer transparantie richting consument. "Kleine nudges en het wekken van interesse die bij consumenten echt wel ergens verborgen aanwezig is. Door informatie over herkomst, gezondheid, duurzaamheid, etc. heel beknopt, bruikbaar, begrijpelijk en met link naar meer aanwezig te laten zijn in en na het boodschappenproces, kan het bewustzijn bij consumenten langzaam gaan groeien."
Hij verwacht dat die beweging uiteindelijk de hele keten zal raken. "Met dat bewustzijn ontstaat inzicht en bereidheid om vaker duurzame en gezonde keuzes te maken. En als het bewustzijn en gedrag die richting op bewegen, dan bewegen supermarkt, boer en overheid (waarschijnlijk licht tegenstribbelend) mee."
© Maarten Bouten
Crisps biologische paprika's uit Tilburg, direct van de teler, met Spanje als herkomst
Prijs en gemak dominant
Maarten Bouten is geen nieuwkomer in het debat. Jarenlang werkte hij aan Rechtstreex, een initiatief dat consumenten direct in contact bracht met boeren en producenten uit de regio. Het platform moest laten zien waar voedsel vandaan komt en wat een eerlijke prijs betekent. Zijn ervaring met Rechtstreex leerde hem hoe hardnekkig de realiteit is. "De hele boodschappenwereld wordt gedreven door prijs en gemak," zegt hij. Voor korte ketens betekent dat een voortdurende strijd om voldoende volume te bereiken.
Hoewel het project uiteindelijk strandde door gebrek aan schaal, leverde het waardevolle lessen op, vertelt Maarten. Tegenwoordig zet hij zijn ervaring in als adviseur bij onder meer het programma "Rotterdam de boer op", dat korte ketens in de regio probeert te versterken.
Voor meer informatie: Maarten Bouten
