De mogelijkheden om delen van Nederland aan te wijzen als 'niet kwetsbaar' onder de Europese Nitraatrichtlijn zijn beperkt. Dit blijkt uit een advies van de Commissie van Deskundigen Meststoffenwet (CDM) op basis van de huidige grond- en oppervlaktewaterkwaliteit, dat is gedeeld door de Wageningen University & Research (WUR).
© Wessel Cirkel | Dreamstime
De Nitraatrichtlijn is bedoeld om watervervuiling door nitraat uit de landbouw te verminderen. Landen moeten maatregelen nemen om vervuiling te voorkomen, vastgelegd in nationale actieprogramma's. Nederland hanteert sinds 1994 een landelijk programma en heeft geen aparte kwetsbare zones. Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) vroeg de CDM om te onderzoeken of maatregelen beperkt kunnen worden tot kwetsbare gebieden.
Waterkwaliteit in Nederland
Volgens de CDM tonen metingen dat de nitraatconcentratie in veel delen van Nederland boven de norm van 50 mg per liter ligt, vooral in zand- en lössgebieden. In klei-, veen- en noordelijke zandgebieden ligt de gemiddelde waarde onder de norm, maar in sommige delen wordt deze overschreden.
Ook het oppervlaktewater voldoet vaak niet aan de doelen voor stikstof en fosfor. Een groot deel van de Nederlandse kust- en overgangswateren haalt de drempelwaarde voor anorganische stikstof niet. Analyse van 2020-2022 laat zien dat 20% van deze wateren eutroof was en 60% potentieel eutroof.
Gevolgen van loslaten van maatregelen
Als gebieden niet langer als kwetsbare zone worden aangemerkt, vervallen de maatregelen uit het actieprogramma. Volgens de CDM leidt dit waarschijnlijk tot meer stikstof-, fosfaat- en mesttoediening, minder teelt van vang- en rustgewassen, en minder bufferstroken. Dit kan de uitspoeling van nitraat naar grondwater en stikstof en fosfor naar oppervlaktewater vergroten. "De dan verwachte verslechtering van de waterkwaliteit is niet toegestaan vanuit de Nitraatrichtlijn, KRW en Grondwaterrichtlijn", waarschuwt de commissie.
Op basis van de huidige waterkwaliteit moet volgens de CDM een groot deel van Nederland als kwetsbaar worden aangemerkt. In gebieden waar de normen nu nog worden gehaald, bestaat een reëel risico op verslechtering als maatregelen worden losgelaten. "De ruimte om delen van Nederland niet langer als kwetsbare zone aan te wijzen, is zeer beperkt", stelt de commissie. Zij benadrukt dat een grondig en kwantitatief onderzoek nodig is voordat hiervan wordt afgeweken.
Het advies van de Commissie van Deskundigen Meststoffenwet (CDM) werd gedeeld door Wageningen University & Research. Het volledige advies van de CDM is hier te lezen.
