Tholen - Een korte video van koeien die door de sneeuw lopen, gefilmd op een biologische boerderij in Salland, ging onlangs onverwacht hard rond op Facebook. Wat begon als een spontane opname van een bijzonder moment, leidde tot duizenden reacties – positief én kritisch. Voor biologisch melkveehoudster Rianne Valk van melkveebedrijf Valk-van Dam was het een aanleiding om opnieuw te merken hoe groot de afstand kan zijn tussen boer en burger. "Voor ons was het gewoon een leuk beeld van nieuwsgierige koeien. Maar je ziet meteen hoeveel aannames mensen hebben."
© Biologisch Melkveebedrijf Valk-Van Dam
Samen met haar man Erik runt Rianne Valk in Broekland een biologisch melkveebedrijf met zo'n 90 melkkoeien en 40 stuks jongvee. Het bedrijf is inmiddels tien jaar officieel biologisch, al was die keuze volgens Rianne geen plotseling besluit. "Het is eigenlijk zo gelopen. We waren al langer bezig met bovengronds mest uitrijden en anders omgaan met grasland en voer. Dan kom je steeds dichter bij biologisch en op een gegeven moment neem je die laatste stap."
Stap voor stap naar biologisch
De omschakeling kwam voort uit een bredere visie op landbouw, waarin bodem, gras en koeien centraal staan. "Wij hebben grond, daar groeit gras. Koeien kunnen dat omzetten in een hoogwaardig product: melk. Dat is voor ons de kern," zegt Rianne. De melkkoeien lopen vanaf het voorjaar buiten en het jongvee graast een groot deel van het jaar in natuurgebieden van Staatsbosbeheer langs de IJssel. Die samenwerking loopt via een tussenpartij die veehouders koppelt aan natuurgronden.
Biologisch boeren betekent voor Rianne ook accepteren dat maximale productie niet altijd het uitgangspunt is. "Als de grasproductie wat minder is en de koeien geven iets minder melk, dan nemen we dat voor lief. Gezondheid staat voorop. Natuurlijk moet het bedrijf rendabel zijn, maar diergezondheid is de basis."
Vrije keuze voor de koe
Weidegang speelt daarbij een grote rol. Het bedrijf werkt met twee melkrobots, waardoor koeien zelf kunnen bepalen wanneer ze gemolken worden. "In de zomer kunnen ze naar buiten wanneer ze willen en als ze weer naar buiten willen, moeten ze eerst door de robot. Zo weten we zeker dat ze gemolken zijn."
© Biologisch Melkveebedrijf Valk-Van Dam
Ook in de winter blijven de stallen open. "Een koe kan prima tegen kou. Als ze het niet prettig vinden, lopen ze vanzelf weer naar binnen." Dat was ook zichtbaar tijdens de sneeuwdagen die Rianne vastlegde op video. "Ze zijn nieuwsgierig, gaan even kijken en binnen een paar uur zijn ze allemaal weer binnen."
Viral sneeuwbeelden
De video werd meer dan 40.000 keer bekeken en riep felle reacties op. "Mensen vonden het zielig, zeiden dat koeien in een warme stal horen. Maar ook collega-boeren reageerden kritisch. Dat had ik totaal niet zien aankomen," vertelt Rianne. Ze besloot uiteindelijk niet te reageren op de discussie en de reactiemogelijkheid uit te zetten. "Social media is lastig. Iedereen heeft meteen een mening, vaak zonder te vragen hoe het echt zit."
Tegelijkertijd ziet ze het ook als een teken dat er nog veel uit te leggen valt. "Je kunt mensen niet kwalijk nemen dat ze het niet weten. Voor ons is dit dagelijkse praktijk, maar voor de meeste mensen niet."
Technologie en eenvoud
Hoewel het bedrijf sterk leunt op natuur en weidegang, speelt technologie een belangrijke ondersteunende rol. Naast melkrobots maakt Rianne ook gebruik van een mestrobot en binnenkort ook een voer-aanschuifrobot. "Het helpt om het werk behapbaar te houden en geeft ons meer tijd en aandacht voor de dieren."
© Biologisch Melkveebedrijf Valk-Van Dam
Daarnaast investeert het bedrijf in zonnepanelen en wordt gekeken naar opslag via een batterij, onder meer als noodstroomvoorziening. "We willen steeds meer zelfvoorzienend worden, maar ontwikkelingen gaan ook snel. Soms is het een kwestie van keuzes maken."
Educatie en contact met burgers
Contact met de maatschappij is voor Rianne Valk minstens zo belangrijk als techniek. Ze ontvangt basisscholen via het programma Meesterboeren en verzorgt ook lessen voor middelbare scholen. Daarnaast doet ze mee aan zogeheten foodcamps, waar leerlingen boerderijbezoek combineren met koken en theorie.
© Biologisch Melkveebedrijf Valk-Van Dam
"Wat ik mensen wil meegeven, is vooral: denk na over waar je eten vandaan komt. Eten is altijd beschikbaar, want supermarkten zijn altijd open, maar daardoor wordt het voor veel mensen ook abstract," zegt ze. "Ik wil dat die afstand tussen waar het vandaan komt en de uiteindelijke consument kleiner wordt. En door kinderen te bereiken, bereik je vaak ook hun ouders."
Dat contact geeft haar zelf ook meer werkplezier. "Als boer ben je dat contact deels kwijtgeraakt. Je produceert melk en levert die af aan de coöperatie. Maar uiteindelijk willen we voedsel maken voor mensen. Dat gesprek aangaan, dat is veel leuker."
De sneeuwbeelden op Facebook zorgden voor zichtbaarheid, maar het gesprek over de toekomst van de biologische melkveehouderij gaat volgens Valk veel verder dan social media.
Blik op de toekomst
Voor de biologische melkveehouderij ziet Rianne kansen, maar ook uitdagingen. "Aan de afzetkant hoop ik dat de vraag naar biologische melk blijft groeien. Dan heb je ook meer biologische bedrijven nodig. Dat zou voor een deel van de sector een oplossing kunnen zijn."
De melk van haar koeien gaat grotendeels naar zuivelcoöperatie FrieslandCampina. Daarnaast maakt ze op kleine schaal rauwmelkse kaas, die ze aan huis en via lokale initiatieven verkoopt.
Meer samenwerking en meer kringloop
Voor het eigen bedrijf ligt de focus niet op groei, maar op eenvoud en samenwerking. "Misschien juist dingen weglaten. Meer samenwerken met akkerbouwers of andere boeren, meer kringloop. Niet alles hoeft van onszelf te zijn."
© Biologisch Melkveebedrijf Valk-Van Dam
Die keuze voor eenvoud en meebewegen met de natuur is wat het werk leuk maakt, vindt Rianne. Zo wordt het boerenwerk volgens haar echt tastbaar. Het moment waar ze zelf het meest naar uitkijkt, is het voorjaar. "Als de zon weer schijnt en het vee echt weer naar buiten kan. Daar kijk ik elk jaar weer naar uit."
Wat ze de lezers van BioJournaal wil meegeven, is simpel: "Ga op bezoek bij een boer. Vraag het verhaal. Veel boeren staan daarvoor open. Dan zie je hoe het echt zit en ontstaat er meer begrip voor de dagelijkse praktijk op een boerderij."
Voor meer informatie:
Biologisch Melkveebedrijf Valk-Van Dam
Horstweg 21
8107 AA Broekland
Tel: +31(0)570-530979
[email protected]
www.facebook.com/biomelkvalk
