Tholen - Met zo'n 150 bezoekers was de BioBorrel in Pakhuis de Zwijger gisteravond drukbezocht. Het thema van de avond, het microbioom: de relatie tussen bodem, bord en buik, raakte duidelijk een snaar. Boeren, wetenschappers, zorgprofessionals en andere geïnteresseerden gingen met elkaar in gesprek over de rol van micro-organismen in landbouw, voeding en gezondheid.
© Jannes Goedbloed | BioJournaal.nl
De BioBorrel is uitgegroeid tot een vaste ontmoetingsplek voor de biologische sector. Ook deze editie stond de borrel niet alleen in het teken van kennisdeling, maar vooral van verbinding tussen disciplines die elkaar niet vanzelfsprekend tegenkomen.
Natuurinclusieve landbouw en veerkracht
De aftrap van de avond werd verzorgd door Marco van Es, oprichter van stichting Bac2nature. Hij plaatste het microbioom direct in een breder ecologisch perspectief en benadrukte het belang van microbiële diversiteit voor zowel mens als planeet. Volgens Marco kan natuurinclusieve landbouw bijdragen aan veerkrachtige ecosystemen, waarin bodemleven, planten en mensen met elkaar verbonden zijn.
© Jannes Goedbloed | BioJournaal.nl
Marco wees erop dat micro-organismen niet alleen nuttig zijn, maar essentieel. "Het microbioom is een instrument om de gezondheid van mensen en planten te verbeteren en het milieu te versterken via een gezonde en duurzame landbouw."
Microbioom als verbindende schakel
Hoogleraar plantbiologie Harro Bouwmeester (Universiteit van Amsterdam) ging vervolgens dieper in op wat het microbioom precies is. "Het microbioom is een verzameling van micro-organismen: bacteriën, schimmels en andere micro-organismen die samen een gemeenschap vormen in een bepaalde ecologische niche," legde Harro uit. Zulke microbiomen bevinden zich overal: in de bodem, op planten, maar ook in en op de mens.
© Jannes Goedbloed | BioJournaal.nl
Volgens Harro is het microbioom zelfs te beschouwen als een tweede genoom. "De mens draagt ongeveer 200 gram bacteriën bij zich. Dat is een flink gewicht, en het DNA van al die micro-organismen vormt samen als het ware een tweede genoom," aldus de hoogleraar.
Teeltsysteem bepaalt microbioom op het bord
Een belangrijk deel van Harro's bijdrage ging over de invloed van teeltwijze op het microbioom van groenten. Uit onderzoek blijkt dat gewassen uit de vollegrond een veel rijker en diverser microbioom kunnen hebben dan dezelfde gewassen uit bijvoorbeeld vertical farming. Bij rucola ging het om "ongeveer een factor 400 keer meer bacteriën" in vollegrondsteelt.
Dat microbioom blijft niet beperkt tot het bord. "Er wordt steeds duidelijker dat micro-organismen uit de bodem invloed hebben op de micronutriënten en inhoudsstoffen in planten," aldus Harro. Die stoffen kunnen vervolgens weer indirect effect hebben op het menselijke microbioom en daarmee op gezondheid.
Bioactieve stoffen en gezondheid
"Micro-organismen in de bodem beïnvloeden de opname van micronutriënten en de aanmaak van bioactieve stoffen in planten, zoals antioxidanten, die bekendstaan om hun positieve effect op de menselijke gezondheid," legde hij uit.
© Jannes Goedbloed | BioJournaal.nl
Hoewel het directe bewijs voor overdracht van specifieke bacteriën van bodem naar darm nog complex is, is volgens Harro duidelijk dat de samenhang bestaat. "Het bewijs voor overdracht is er, maar hoe belangrijk die precies is, daar proberen we meer data over te verzamelen."
Waarom bewijsvoering lastig is
Het meten van die overdracht is volgens hem technisch complex. "Het is lastig om vast te stellen of DNA dat in de bodem wordt aangetroffen daadwerkelijk van hetzelfde micro-organisme afkomstig is als in het menselijk lichaam."
Desondanks is Harro ervan overtuigd dat die overdracht er wel degelijk is. "Dat is soms het lastige van wetenschap. Soms weet je dat het zo is. Je ziet in de praktijk dat het zo is. Maar zolang je niet exact kunt aantonen hoe dat precies in elkaar zit, telt dat niet als wetenschappelijk bewijs."
Van zorg naar preventie
De brug naar de menselijke gezondheid werd gelegd door Alja Sluiter, leefstijlarts en zorgbestuurder. Volgens Alja is het huidige zorgsysteem te sterk gericht op genezen en te weinig op voorkomen. Daarbij benadrukte ze dat leefstijlfactoren, voeding en biodiversiteit onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
© Jannes Goedbloed | BioJournaal.nl
Alja pleitte voor meer onbewerkte voeding en meer variatie. "Hoe meer en hoe diverser het microbioom, hoe beter," aldus de arts, die daarbij wees op het belang van groenten, fruit en vezelrijke voeding.
Micro-organismen in de praktijk
Ook de praktische kant kwam aan bod. Gjalt Jan Feersma Hoekstra van Agriton/Agro-Vital vertelde over het gebruik van Effectieve Micro-organismen (EM) in de landbouw. Deze micro-organismen worden ingezet om de kringloop bodem-plant-dier-mest te versterken en de bodem weerbaarder te maken.
© Jannes Goedbloed | BioJournaal.nl
Tijdens de paneldiscussie ging het onder meer over de vraag of de landbouw te ver is doorgeschoten in sterilisatie en controle. Volgens Harro begint het besef te groeien dat biodiversiteit juist bescherming biedt. "Een divers microbioom is veerkrachtiger tegen ziekteverwekkers," zei hij. Meer diversiteit betekent volgens hem ook minder noodzaak tot ingrijpen.
Kritische noot: wie claimt gezondheid?
Waar alle deelnemers aan de paneldiscussie het over eens waren, is dat biologisch bodembeheer bijdraagt aan een beter microbioom in de bodem, wat doorwerkt naar voedingswaarde en uiteindelijk naar de menselijke darmgezondheid. Tegelijk klonk er ook een waarschuwing. Als de biologische sector dit verhaal niet zelf blijft vertellen, dreigen grote spelers het over te nemen.
"Als we niet oppassen, gaan grote bedrijven het alleenrecht claimen op gezondheidsclaims, terwijl het eten van biologische groenten en fruit aantoonbaar een positief effect heeft op de darmflora," was de eindboodschap van Marco. Hij stelde voor om slimme marketingmensen, "de jongens die nu voor bedrijven als Red Bull werken", de koppen bij elkaar te laten steken om namens de hele bio-sector dit verhaal duidelijk uit te dragen, voordat "Big Food en Big Pharma ermee aan de haal gaan".
Hoopvol perspectief
Ondanks deze waarschuwing was de toon van de avond overwegend hoopvol. Er is volgens Harro nog veel onderzoek nodig, maar de richting is duidelijk. "De voordelen van biologische en natuurvriendelijke landbouw voor gezondheid zijn zo groot, dat het moeilijk voorstelbaar is dat dit niet de norm wordt. Ik denk dat over twintig jaar alle landbouw biologisch of bijna biologisch zal zijn. En dat wij daardoor allemaal gezonder zullen worden." Een boodschap die, gezien de volle zaal en levendige discussie, breed werd gedeeld.
De volgende BioBorrel vindt plaats op dinsdag 19 mei tijdens de Private Label Manufacturers Association International Trade Show (PLMA) in de RAI Amsterdam.
