De recente neergang van plantenkwekerij Jongerius heeft in de biologische sector opnieuw vragen opgeroepen over schaalgrootte, afhankelijkheden en zelfvoorziening. Theo Grent en Joep Peteroff plaatsen deze discussie in een bredere context. Zij schetsen de waarde van kleinschalige tuinbouw en pleiten voor meer betrokkenheid, diversiteit en lokale verankering binnen het voedselsysteem.
© Biocyclische-Veganlandbouw
"We horen voortdurend kritiek over wat er mis is met het industriële voedselsysteem: de chemicaliën, genetische manipulatie, bodemerosie en watervervuiling. Dit zijn allemaal belangrijke kwesties waarmee we rekening moeten houden, maar de echte crisis is geen 'voedselcrisis', maar een crisis van 'participatie'. Wanneer minder dan twee procent van de bevolking het basisvoedsel voor de rest produceert, zijn chemische en industriële methoden nodig die de bodem uitputten, het milieu vervuilen en ons ziek maken."
Meer mensen bij proces betrekken
"Kleinschalige tuinbouwbedrijven hebben het unieke vermogen om meer mensen bij het proces te betrekken. Meer ogen en handen per hectare stellen ons in staat om meer aanwezig te zijn en aandacht te besteden aan de talloze biologische, ecologische en sociale details die zo gemakkelijk over het hoofd worden gezien naarmate de schaal toeneemt. Kleinschalige tuinbouwbedrijven zijn de broedplaatsen voor zoveel goede ideeën en technieken die kunnen worden overgenomen door landbouwbedrijven van elke omvang. En goed geleide kleinschalige tuinbouwbedrijven zijn vaak productiever per hectare dan hun grote tegenhangers."
"Hoewel niet alle kleinschalige tuinbouwbedrijven biologisch gecertificeerd zijn, geven veel telers de voorkeur aan agro-ecologische principes. De meeste hebben ook geen behoefte aan onnodige inmenging en beschouwen hun teeltmethoden als duurzaam. Hun werkwijzen zijn gericht op het verbeteren van de bodem en het creëren van gezonde ecosystemen."
Winstgevend en voedzaam
"Klein is niet alleen prachtig, maar kan ook winstgevend, zeer voedzaam en uiterst krachtig zijn. Akkerbouwbedrijven spelen een essentiële rol in de bredere voedselsystemen, omdat we niet zonder basisvoedingsmiddelen zoals granen, zetmeelrijke knollen, eiwitrijke peulvruchten en oliehoudende zaden kunnen. Maar om onze voedselvoorziening in de toekomst veilig te stellen, moeten we ook opnieuw nadenken over wat we bedoelen als we denken aan de omvang van landbouwbedrijven en het cultureel ingebakken idee dat 'groter beter is' ter discussie stellen."
"We moeten het idee omarmen dat intensieve tuinbouw een echte kracht heeft, op een schaal die een buurt of gemeenschap kan vertrouwen en omarmen als de hare. Bezoek enkele van de beste voorbeelden van 'kleine' tuinbouwbedrijven, die duidelijk blijk geven van de vaardigheid, vindingrijkheid, creativiteit en aandacht voor kwaliteit en detail die vanzelf ontstaan wanneer handen, ogen en harten volledig gefocust en aanwezig zijn."
Meer dan één manier
"Het punt is dat je geen grote oppervlakte nodig hebt om productief te zijn of een fatsoenlijk, duurzaam inkomen te verdienen. Kleinschalige tuinbouwbedrijven kiezen ervoor om hun productieruimte bescheiden te houden en intensief te werken op beperkte oppervlakten, in plaats van hun inspanningen te verspreiden over uitgestrekte arealen. In de hele wereld, van gemeenschapstuinen tot landelijke tuinbouwbedrijven, bewijzen telers dat er meer dan één manier is om op kleine schaal succesvol te telen, en dat dit vrijwel overal kan worden gedaan waar goede grond, water en mensen beschikbaar zijn."
"Om de werkdruk te verlichten, geven veel kleinschalige tuinbouwbedrijven de voorkeur aan geschikte mechanisatie, zoals lichte elektrische tractoren, handwielen en handgereedschap. Hightechoplossingen, waarbij sensoren onkruidrobots, vaste rijpaden ('pixel farming') en precisie-irrigatie aansturen, combineren de voordelen van kleinschaligheid met efficiëntie."
Meer controle
"Om het seizoen te vervroegen of te verlengen en het teeltareaal te optimaliseren, is het gebruikelijk om de meeste gewassen uit te planten. Veel kleinschalige tuinbouwbedrijven kweken hun eigen jonge planten op, waardoor ze meer controle hebben over de rassen die ze willen telen, het tijdstip van uitplanten en de kwaliteit van de planten. Om deze reden bouwen en beheren ze vaak een vermeerderingsruimte om jonge planten op te kweken. Beschermde omgevingen voor generatieve (zaden) of vegetatieve (stekken) vermeerdering, zoals warme of koude kassen, hoge of lage plastic tunnels en platte bakken, kunnen meer inkomsten per vierkante meter genereren dan teelt in de vollegrond, omdat ze ook kunnen worden gevuld met gewassen die een goed rendement opleveren."
"Kleinschalige tuinbouwbedrijven zijn bijna altijd afhankelijk van gewasdiversiteit en dragen ook bij aan landschapsonderhoud door ruimte te laten voor naturalisatie. Kleine aanplantingen van diverse gewassen hebben het potentieel om de druk van ziekten, plagen en onkruid te verlagen door natuurlijke symbiose. Dit kan ook organisch 'afval' omzetten in bodemverbeteraars en de productie verhogen."
Waarde van producten verhogen
"In een tijd waarin grondprijzen hoog zijn en voedselprijzen laag, kan het moeilijk zijn om de sprong te wagen naar een bedrijf dat veel landbouwgrond en mechanisatie nodig heeft om een product met een lage waarde te produceren. Kleinschalige tuinbouwbedrijven keren deze vergelijking om door de benodigde oppervlakte teeltland te verminderen en de waarde van de producten te verhogen. Op de lange termijn wordt succes bereikt door de kosten lager te houden dan de bruto-inkomsten, een moeilijke taak ongeacht de grootte van het bedrijf."
"Creatieve marketingstrategieën stellen telers in staat om zichzelf te positioneren als 'prijsmakers' in plaats van 'prijsnemers': ze verkopen hun producten tegen een prijs die ze zelf bepalen, in plaats van de prijs te accepteren die de markt hen biedt. Zoek een niche door kleine hoeveelheden speciale producten te telen, vooral als grotere telers daar geen aandacht aan besteden. Wanneer gezonde voeding echter alleen verkrijgbaar is via high-end nichemarkten, lost dit de sociale ongelijkheid in het voedselsysteem niet op. Overweeg daarom om de cashflow te verbeteren door klanten de mogelijkheid te bieden een volledig oogstseizoen te kopen en vooraf te betalen voor een voordelige mix van verse groenten, bloemen of fruit, speciaal voor hen geoogst en met een achtergrondverhaal dat hen verbindt met het teeltbedrijf. Met andere woorden, laat hen zich aanmelden voor 'community-supported agriculture' (CSA)."
Vaste waarde in eigen gemeenschap
"Wereldwijd bestaan CSA's uit een verzameling gevestigde tuinbouwbedrijven en een aantal nieuwkomers. Sommige daarvan werken in alle stilte en zijn een vaste waarde in hun eigen gemeenschap, maar daarbuiten weinig bekend. Andere zijn welbekend en zijn zeker een bezoek waard, omdat ze hun methoden voortdurend vernieuwen en een mooi referentiekader bieden voor andere tuinbouwbedrijven die kleinschalige teelt en directe levering aan de lokale gemeenschap willen verbeteren."
"Kleinschalige tuinbouwbedrijven dragen ook bij aan het gemeenschapsgevoel, omdat het veel gemakkelijker is om zich te identificeren met kleine lokale initiatieven, zoals het omvormen van verwaarloosde terreinen tot productieve percelen, dan met grote initiatieven die ver van huis plaatsvinden. Een tuinbouwbedrijf met ongeveer 2 hectare groenteteelt kan ongeveer 25 mensen in dienst hebben en meer dan 25 ton vers voedsel per jaar produceren, waardoor het zinvol werk en voedsel biedt aan tientallen gemarginaliseerde mensen."
Mensen inspireren
"Onder de paraplu van bijvoorbeeld het CSA-netwerk inspireren steeds meer kleinschalige tuinbouwbedrijven in Nederland en Vlaanderen mensen die nog nooit een zaadje hebben geplant om het eens te proberen, motiveren ze telers met grotere ambities om voor hun eigen gemeenschap te gaan produceren, laten ze overwerkte boeren zien dat kleinschalige teelt een optie is en moedigen ze mensen die al kleinschalig telen aan om hun geweldige werk voort te zetten."
Voor meer informatie:
Biocyclische-Veganlandbouw
Tel: +31 (0)6 22930702
[email protected]
www.biocyclische-veganlandbouw.org
