Uitbuiting en milieuvervuiling zijn nog steeds aanwezig in de landen waar onze koffie en chocolade vandaan komen. Vaak is de herkomst van de bonen onduidelijk en kiezen leveranciers voor de laagste prijs, waardoor mensenrechten en milieu mogelijk in het gedrang komen.
© Aedka123 | Dreamstime
Onderzoeker Valerie Janssen van Wageningen Social & Economic Research ontwikkelde een online dashboard dat bedrijven helpt deze risico's inzichtelijk te maken. "Zij moeten die risico's kennen – niet alleen om aan nieuwe wetgeving te voldoen, maar ook om stappen te zetten richting eerlijke en duurzame handelspraktijken", zegt Valerie.
Europese wet verplicht due diligence
De Europese wet CSDDD (Corporate Sustainability Due Diligence Directive) verplicht bedrijven vanaf 2027 om negatieve effecten van hun bedrijfsvoering op mensenrechten en milieu te identificeren en aan te pakken. Valerie vergelijkt de eisen met Fair Trade-certificeringen, maar benadrukt dat de wet wél verplicht is.
Het Wageningen Food Views Due Diligence Dashboard helpt bedrijven alvast vooruitlopen op deze wet en geeft inzicht in de vaak ondoorzichtige primaire productie. "Sommige leveranciers worstelen met dit ethische vraagstuk. Anderen gaan simpelweg voor de laagste prijs", zegt Valerie.
Kinderarbeid en slechte arbeidsomstandigheden
De meeste cacaobonen komen uit Ivoorkust en Ghana, waar kleine boeren de vruchten plukken en fermenteren. Volgens Valerie is er vaak sprake van kinderarbeid, onderbetaling, discriminatie en gevaarlijke werkomstandigheden. In Ghana werkt 55% van de kleinschalige cacaoboeren met hun kinderen; in Ivoorkust bijna 40%. 'Een groot deel van de chocoladerepen wereldwijd is dus tot stand gekomen met kinderarbeid', zegt Valerie.
Niet alleen in de productie, maar ook in de lange keten naar Europa kunnen schendingen plaatsvinden. Veel landen hebben wel regels over veiligheid en arbeidstijden, maar handhaving is vaak zwak. Ook milieuaspecten zoals ontbossing, biodiversiteitsverlies en broeikasgasuitstoot spelen een rol.
Regionale risico's in kaart
Het dashboard berekent risicoscores per subregio, omdat risico's sterk kunnen verschillen binnen een land. Olam Food Ingredients, een wereldwijde leverancier van koffie, cacao en noten, gebruikt het dashboard sinds 2021. "Wij hebben hetzelfde inzicht in de risico's nodig om de situatie te verbeteren in de landen van herkomst van onze producten", zegt Janhavi Naidu, Human Rights and Inclusion Manager bij het bedrijf.
Bedrijven kunnen op basis van de scores besluiten om boeren te ondersteunen bij betere werkomstandigheden, in plaats van simpelweg regio's met hogere risico's te vermijden. 'Bedrijven kunnen de boeren helpen om de omstandigheden te verbeteren', benadrukt Valerie.
Uitbreiding naar andere producten
Het dashboard bevat nu onder andere koffie, cacao en palmolie, en Valerie wil meer producten toevoegen zoals rundvlees, peper, noten, mais, rijst, tarwe, rubber, katoen en sesam. "Het is belangrijk dat alle leveranciers duurzaamheidsrisico's in hun ketens aanpakken. Alleen zo krijgen we eerlijk geproduceerde producten op ons bord", aldus Valerie.
